-----------------------------
همه خبرها و ديدگاهاي سانسور شده و پشت فيلتر جمهوري اسلامي مانده را يكجا و بي درد سر در "هستي نيوز" بخوانيد... http://groups.google.com/group/hasti-news/
از جورج سانتایانا این جملۀ حکیمانه مشهور است: «کسانی که نمی توانند گذشته را به یاد بیاورند محکوم به تکرار آن هستند.» حال که آمریکا و متحدان غربیش تاریخ و درس های آن را از یاد برده اند اقدام های دهۀ پنجاه خود را با تحریم نفت ایران تکرار می کنند. غرب به رهبری آمریکا تاریخ را فراموش کرده است.
ایران نه.
وقتی ایران به رهبری محمد مصدقِ ملی گرا تصمیم گرفت صنعت نفت خود را ملی کند نیروی دریایی سلطنتی انگلیس جلوی صادرات نفت ایران را گرفت تا با زور مانع ملی شدن صنعت نفت در این کشور شود. انگلیس به انتقام تلاش های ملی گرایانۀ ایران و نیز برای مجازات این کشور در تعقیب منافع خود، دست به ابتکار تحریم جهانی نفت ایران زد.
در دهۀ پنجاه ایران توان نظامی برای مقابله با تحریم نفت خود را نداشت و محاصرۀ دریایی هدفش فروپاشی اقتصاد ایران به منظور تغییر حکومت بود. نیویورک تایمز در مقاله ای رخدادهای بعدی را به عنوان «درسی دربارۀ بهای سنگین که باید پرداخت شود» تشریح کرده است وقتی که کشورِجهان سومیِ صاحبِ نفت «از روی ملی گرایی افراطی به سرش می زند.» ایران یاد گرفت که خودفرمایی و ملی گرایی توانِ تاکتیتی/نظامی و مصمم بودن می خواهد.
متحدان غربی به رهبری آمریکا، بی توجه به پیامدهای دهۀ پنجاه بار دیگر نفت ایران را تحریم کرده اند. کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران در مقابل با ارائۀ یک طرح قانونی خواستار جلوگیری از عبور نفت از آب های سرزمینی ایران یعنی تنگۀ هرمز به سوی کشورهایی شده است که نفت ایران را تحریم کرده اند. این طرح ناموجه نیست و خلاف تحریم نفت سابق چنین می نماید ایران برگ های برندۀ بهتری دارد و نباید هزینه های بالای ناشی از تحریم را به تنهایی تحمل کند.
موقعیت حقوقی ایران
معاهدۀ حقوق دریایی مصوب سال ۱۹۸۲ مقرر می دارد که کشتی ها حق عبور مسالمت آمیز دارند و کشورهای ساحلی نباید مانع اجرای این حق بشوند. گرچه ایران پیمان را امضا کرده اما به تصویب مجلس نرسیده و بدین ترتیب از نظر حقوقی الزام آور نیست. اما حتی اگر از این امضا که تعهد آور هم نیست بگذریم، یک کشور ساحلی می تواند طبق معاهدۀ حقوق دریایی و براساس حقوق بین الملل مانع عبورک شتی هایی شود که به آب های سرزمینیش وارد می شوند، مشروط بر اینکه عبور این کشتی ها «صلح و نظم و یا امنیت» کشور مزبور را دچار اشکال کند، زیرا در چنین حالتی عبور چنین کشتی هایی دیگر «مسالمت آمیز» تلقی نمی شود.
گرچه متحدان غربی به رهبری آمریکا با فرستادن کشتی های جنگی به خلیج فارس قدرت نمایی می کنند، بازی های جنگیِ خود واشینگتن، رزمایشِ چالش هزاره در سال ۲۰۰۲ ( هزینه ۲۵۰ میلیون دلار) ناتوانی آمریکا را در شکست ایران نشان داده اند. ایالات متحدۀ آمریکا در حالیکه درس های مدرسۀ خود را نیز فراموش کرده با فرستادن کشتی های جنگیِ بیشتر، هرچه بیشتر به بحرانی بزرگ نزدیک می شود. با فرستادن ناوگان این خطر همراه است که برخلاف بحران موشکی در کوبا، نیروها در خلیج فارس به دو رهبر محدود نمی شود که بتوانند برای اینکه اختیار از دستشان خارج نشود باهم گفتگو کنند.
حتی اگر ایران تصمیم بگیرد فقط عبور کشتی ها را به تأخیر اندازد، به این شکل که حق خود را مبنی بر نظارت بر هر نفتکش به کار زند که از تنگۀ هرمز عبور می کند، این بازرسی ها و تأخیرهای ناشی از آن قیمت نفت را بالا می برد. در حالیکه قیمت های بالاتر برای ایران و دیگر تولیدکنندگانِ نفت سود دارد اقتصاد اروپا را که هم اینک در بحران است بیشتر بی ثبات کند.
گزینۀ نظامی
گرچه متحدان غربی به رهبری آمریکا با فرستادن کشتی های جنگی به خلیج فارس قدرت نمایی می کنند، بازی های جنگیِ خود واشینگتن، رزمایشِ چالش هزاره در سال ۲۰۰۲ ( هزینه ۲۵۰ میلیون دلار) ناتوانی آمریکا را در شکست ایران نشان داده اند. ایالات متحدۀ آمریکا در حالیکه درس های مدرسۀ خود را نیز فراموش کرده با فرستادن کشتی های جنگیِ بیشتر، هرچه بیشتر به بحرانی بزرگ نزدیک می شود. با فرستادن ناوگان این خطر همراه است که برخلاف بحران موشکی در کوبا، نیروها در خلیج فارس به دو رهبر محدود نمی شود که بتوانند برای اینکه اختیار از دستشان خارج نشود باهم گفتگو کنند.
اگر فرض را بر این بگذاریم که ۱۷ میلیون بشکه نفت در روز، ۳۵ درصد صادرات نفت جهان که حمل می شود، از تنگۀ هرمز می گذرد رخدادها در این تنگه پیامدهای گسترده ای برای اقتصاد دارد. در حالیکه فقط ۱/۱ میلیون بشکه در روز به آمریکا می رود بخش مهم این نفت برای اروپا است. باید از خود پرسید چرا آمریکا می خواهد که «متحدان اروپایی» این کشور بر خلاف منافع ملی خود عمل کنند و قیمت بالاتری برای نفت بپردازند، به این شکل که صادرات ایران را تحریم می کنند و این خطر را افزایش می دهند که ایران جلوی عبور نفتکش ها را بگیرد که در راه اروپا هستند.
در اینجا هم در تاریخ پاسخ روشنی می یابیم. برخلاف تصور عمومی دربارۀ کشورهای تولید کنندۀ نفت، این ایالات متحدۀ آمریکاست که از نفت به عنوان سلاح استفاده می کند. یک نمونۀ آن فشاری است که واشینگتن به انگلیس در دهۀ بیست آورد تا این کشور اجازۀ استخراج نفت خود را در خاورمیانه با شرکت های آمریکایی تقسیم کند. بعد از جنگ جهانی دوم ایالات متحدۀ آمریکا قرارداد «خط قرمز» از سال ۱۹۲۸( بین شرکت های نفتی آمریکایی برای تقسیم نفت خاورمیانه –م ) را زیرپا گذاشت به این شکل که انگلیسی ها و فرانسوی را از قرارداد بیرون انداخت.
در سال ۱۹۵۶ آمریکا برای انگلیس و فرانسه روشن ساخت که نفت به اروپا نخواهد رسید مگر هر دو کشور با خروج فوری از مصر مؤافقت کنند. ایالات متحدۀ آمریکا هیچ مخالفتی با سقوط رئیس جمهور مصر عبدالناصر نداشت اما رئیس جمهور آمریکا دوایت آیزنهاور گفت: «اگر زود این کار را کرده بودند ما پذیرفته بودیم.»
امکان دارد رهبران کشورهای اروپای غربی خود را در برابر منافع گروه های خاص مانند لابی های طرفدار اسرائیل متعهد ببینند، آنگونه که در ایالات متحدۀ آمریکا عمل می شود. یا شاید می اندیشند که ایران آنها را مجبور نخواهد کرد موضع بگیرند، به این شکل که طرح قانونی در مجلس به تصویب نمی رسد و نفت بدون مشکل صادر می شود. به هر تقدیر، این کشورها از نظر مالی دست به خودکشی می زنند و احتمالاٌ حتی قبل از اینکه عزم جزم ایران خللی ببیند دچار پیامدهای سنگین آن خواهند شد.
اقتصاد ایران طلسم شده از سوء مدیریت دولت و تحرم های بین المللی بر سر برنامه هسته ای، امروز بر آستانه تورم جهنده ای قرار گرفته است. تنها از علی بپرسید، فروشنده میوه در پایتخت، که اوضاع کسب و کار در چند ماه گذشته چگونه بوده است.
تمام طول هفته انگورهای سرخ، انجیرهای بنفش و زنجبیل ها را سخاوتمندانه نمایش داده تا بازار کارش گرم شود و مردمی که به شتاب رد می شوند گامی برای خرید آهسته کنند. می گوید «چه کسی آناناس ۱۵ دلاری (۲۴ هزار تومنی؟) می تواند بخرد؟ هیچ کس.
ولی علی شکایتی ندارد چون در شغل دومش پول پارو می کند: پیش بینی ارز. می گوید: «دست کم دلارهایی که خریدم برایم سود دارد.»
یکشنبه پیش، وضع قوانین تازه بین المللی با هدف قطع صادرات نفت ایران بر این کشور که منبع اصلی درامد ایران است، تهدیدی است برای وخیم تر شدن اوضاع اقتصادی. اقتصاد دانان می گویند که ریال، ارز ایران، در سال گذشته ۵۰ درصد ارزش خود را در مقایسه با دیگر ارزها به سرعت از دست داده است؛ قمیت اقلام برای مصرف کننده به سرعت رشد می کند و آمار رسمی این رقم را سالیانه ۲۵ درصد اعلام کرده اند اما رقم واقعی بسیار بیشتر از این مقدار است.
اقتصاد هر روز بیش از پیش بر پایه گمانه زنی ها استوار است. اقتصاد قمارخانه تمام عیاری است که با بالا و پایین رفتن های ارز کسانی یک شبه با به دست آوردن ثروت هنگفتی ره صد ساله طی می کنند، گویی که در قمار برنده شده باشند و کسانی دیگر حاصل عمر خود را می بینند که در خلال یک شب بر باد رفته است.
در نگاه اول، تهران، نیروی محرکه سیاسی و اقتصادی ایران، همان شهر پر رونقی است که همیشه بوده است. شهری که در سال ۲۰۱۱، شرکت پورشه بیش از هر کجای خاورمیانه در آن فروش داشت. به چهره پارک ها در شهر ها و شهرستان ها مثل همیشه رسیدگی می شود و تیرهای چراغ برق خیلی به ندرت چراغی خاموش دارند. پیشخوان و قفسه دکان ها و فروشگاه ها مثل همیشه از کالاهای وارداتی انباشته است و تقریبا بی خانمانی در خیابان دیده نمی شود.
ولی توانایی رو به کاهش ایران برای فروش نفت تحریمی اش، سقوط ذخایر ارزی و سیاست های نامنظم اقتصادیِ رییس دولت، محمود احمدی نژاد، همه دست به دست هم داده اند و شرایطی ساخته اند که شهروندان، بانک ها، نهادهای دولتی و شرکت ها در پی راه های دفع خطر بر آمده اند.
حسین راغفر اقتصاددان دانشگاه الزهرا در این جا (تهران) می گوید: «این واقعیت که این همه پورشه (ناگهان) در تهران به فروش رسیده است نشان از وخامت اوضاع اقتصادی دارد.» و ادامه می دهد: «مردم برای درآمد اضافی به کارهای غیر رسمی رو می آورند. همه سعی می کنند اوضاع اقتصادی را پیش بینی کنند.»
داریوش نمازی مدیر کتابفروشی است، ۵۰ سال دارد و می گوید: «زندگی ام شبیه حس کسی است که بخواهد آبشار را بر عکس شنا کند. ارزش سال ها پس اندازش برای خرید یک آپارتمان کوچک ناگهان با تورم اخیر به نصف رسیده و این روند سقوط هنوز ادامه دارد. وی می گوید: «چند بار تلاش کردم از این آبشار بالا بپرم ولی نشد. الان دیگر افتاده ام و خودم را به جریان چرخان سپرده ام.»
میوه فروشی مثل علی، که از گفتن نام کاملش خودداری می کند به سرعت هر چه بیشتر ریال خود را به ارزهای خارجی تبدیل می کنند. سرمایه گذارانی که شیوه های پیچیده را ترجیح می دهند روی زمین و آپارتمان، کارهای هنری، اتومبیل و دیگر دارایی هایی که با کاهش ارزش ریال بهایشان رو به رشد است سرمایه گذاری می کنند.
ولی برای آن ها که در سمت بازنده ماجرا قرار گرفته اند هر روز خبرهای بدتری هست. شیب افزایش قیمت خانه سازی در تهران (شاخص خانه سازی جزء شاخص های اقتصادی است-م) نقطه عطفی در قیمت خانه به شمار می رود و این افزایش قیمت به دکان ها سرایت کرده و آن ها را با تجربه های دشواری روبرو ساخته است. برای نمونه قیمت نان از زمان برداشت یارانه های دولتی در سال ۲۰۱۲ تاکنون ۱۶ برابر شده است.
داریوش نمازی مدیر کتابفروشی است، ۵۰ سال دارد و می گوید: «زندگی ام شبیه حس کسی است که بخواهد آبشار را بر عکس شنا کند. ارزش سال ها پس اندازش برای خرید یک آپارتمان کوچک ناگهان با تورم اخیر به نصف رسیده و این روند سقوط هنوز ادامه دارد. وی می گوید: «چند بار تلاش کردم از این آبشار بالا بپرم ولی نشد. الان دیگر افتاده ام و خودم را به جریان چرخان سپرده ام.»
اقتصاد دانان می گویند که آسیب تحریم های غرب دارند خود را نشان می دهند و به ویژه دسترسی ایران را به ذخایر خارجی ارز بسته اند که تا پیش از این پشتوانه ریال بود. با این همه اقتصاد دانان هم بر این باورند که بخش بزرگی از خسارتی که به اقتصاد وارد شده از سوی خود دولت احمدی نژاد بوده است که وقتی درآمد نفت در سال ۲۰۰۵ موجب فروکش رکود اقتصادی شده بود، دولت احمدی نژاد با قانون شکنی و حیف و میل ارز برای واردات، اوضاع نابسامان اقتصادی را به این جا رساندند.
اقتصاد دانان می گویند وقتی دولت کالاها را از بیرون وارد می کند بسیاری از تولید کنندگان داخلی مجبور می شوند عذر کارگران را بخواهند و کارخانه ها را تعطیل کنند ایران به نوبه خود از تحریم های بین المللی آسیب بیشتری می بیند. شرکت هایی که توانایی تولید کالاهای جایگزین در اقلام تحت تحریم را داشتند مدت هاست که از بازار تولید خارج شده اند و صاحبان این گونه صنایع ثروت خود را در بازارهای واسطه گری بر مبنای گمانه زنی به کار می گیرند و آن را به ارز خارجی، دارایی های قابل فروش و یا مواد خام تبدیل می کنند.
در نزدیکی شهر صنعتی پاکدشت در بیرون از تهران، ردیف کارخانه های بیکار زیر آفتاب سوزان ایستاد اند و بر درهای فلزی خود قفل های سنگینی دارند. در دوردست، ستون کامیون های ترکیه ای، ابری از غبار در هوا می پراکنند. هیچ اتوبوسی آمدن شیفت کارگران تازه نفس را به کارخانه نوید نمی دهد و به جای صدای تلق تلق مکانیکی دستگاه ها، سگ ها در دوردست لابه می کنند.
منوچهر ۶۰ ساله، مهندسی که بعد ها کارخانه دار شد، به یاد می آورد که تنها یک دهه پیش کارخانه دار در ایران نه تنها درآمد امنی تضمین شده ای داشت که به عنوان کارآفرین و سازنده آینده ایران از وجهه اجتماعی نیز برخوردار بود. می گوید: «امروزه کارخانه داشتن به این معناست که بازنده ای.»
مردانی با لباس آبی کار سرهمی با اضطراب به پنجره مدیر نگاه می کنند؛ شاید می ترسند از کار کنار گذاشته شوند. منوچهر که نام خانوادگی و محصول کارخانه اش را فاش نمی کند می گوید: «مسئول این مردم ام.» خریدار محصولات وی یک شرکت دولتی است.
در ایران، کارمندان ارتش و حتا کارمندان دولت امنیت شغلی ندارند. پنجشنبه پیش، یکی از مقامات رده بالای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در یک مصاحبه در خود روزنامه سپاه «صبح صادق»اعتراف کرد که دولت در پرداخت حقوق سربازهایش تاخیر داشته است.
می گوید: «وضع کسب و کار خیلی خراب است، عمدتا به این دلیل که شرکت دولتی خریدار، صورتحساب خود را ۶ ماه است پرداخت نکرده است. «تقصیر خودم بود، زیرا پیش بینی ام درباره بازار دست خودم بود. اگر روی ساخت و ساز و زمین و خرید و فوش ارز خارجی سارمایه گذاری کرده بودم امروز خانواده و تمام شرکایم امروز ثرومتند بودند.
در ایران، کارمندان ارتش و حتا کارمندان دولت امنیت شغلی ندارند. پنجشنبه پیش، یکی از مقامات رده بالای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در یک مصاحبه در خود روزنامه سپاه «صبح صادق»اعتراف کرد که دولت در پرداخت حقوق سربازهایش تاخیر داشته است.
مقامات دولت و قانونگذاران برای سرزنش غرب در ایجاد مشکل برای ایران سرعت عمل دارند. هفته پیش (از انتشار این مطلب) رئیس مجلس شورای اسلامی، علی لاریجانی، دولت احمدی نژاد را به عدم اتخاذ اقدامات مربوطه در «مقابله با سیاست های خصمانه دشمن» متهم کرد.
با این همه بسیاری از اقتصاد دانان می گویند ایران حتا بدون تحریم هم، خود، مشکلات بزرگی دارد: هزینه یارانه مواد خوراکی، سوخت و دیگر اقلام اولیه از محل میراث از نفت تورمی و عادتی از نادیده گرفتن برنامه بودجه فراهم می شود. این در حالی است که مردم همین کشور به خاطر داشتن زمینه صنعتی- البته رو به فرسوده گی مداوم- به مصرف گرایی عادت دارند.
آقای راغفر، اقتصاددان می گوید: «بسیاری از بنیادهای اقتصادی کشورمان در خلال سال های گذشته ویران شده اند.» و ادامه می دهد: «و اکنون دیگر آن تخم هرز درختی شده است.»
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر