مخالفین انتقاد از جنبش سبز و رهبران آن مشخصاً دو دلیل عمده را برای مخالفت خود با این انتقادات مطرح می کردند و طبیعتاً هنوز هم به آن معتقدند:
الف: آنها معتقدند انتقادات مطرح شده وارد نیست، برای نمونه انتقاداتی که در باره نحوه عملکرد موسوی در رهبری جنبش سبز مطرح میشد را درست نمیدانستند و معتقدند که رهبری موسوی متناسب با خواست مردم و تواناییهای واقعی جنبش در عمل است و بنا براین انتقاد از جنبش و رهبران آن باید متوقف شود.
بارزترین اشکالی که به این استدلال وارد است این است که مخالفان با استناد به وارد نبودن انتقاد ( به فرض آن که آن را صحیح بدانیم) نتیجه می گیرند اساساً انتقاد نباید صورت بپذیرد. حال آنکه نادرست بودن انتقاد اساس آن را نفی نمی کند. نکته ای که توجه شما را به آن جلب می کنم این است که نقد لزوماً نباید درست و منطقی باشد تا روادید انجام آن صادر شود. برخی هنگام پاسخ به نقدهای مطرح شده در باره جنبش سبز پس از آنکه استدلاهای خود را در رد نقد های مطرح شده بیان کردند نتیجه می گیرند که نقد باید متوقف شود یا شخص منتقد پس ازآن دیگر اجازه انتقاد و یا اظهار نظرندارد و حتی شخصیت او را زیر سؤال می برند. این یکی از جنبه های پنهان و ناخودآگاه استبدادی ما ایرانیان است. در واقع ما چون می اندیشیم تنها خودمان هستیم که درست می اندیشیم و درست تر از بقیه می فهمیم پس اجازه داریم با اعمال زور و قدرت هم که شده حرف خود را به کرسی بنشانیم و طبیعتاً همزمان صدای مخالف را هم خفه کنیم این به نفع آنها هم هست! این در واقع همان منطقی است که باعث شد آیت الله بهشتی از چیزی به نام "دیکتاتوری صلحا" یاد کند چیزی شبیه مدینه فاضله افلاطون. اما آنچه که در این میان فراموش می شود حق اشتباه کردن است! هر کدام از ما به عنوام یک انسان حق داریم اشتباه کنیم. حق داریم در مسیر اعمال حق حاکمیت خود بر سرنوشت خویش مرتکب اشتباهات فراوان شویم مسیر توسعه و تکامل بشری از این راه می گذرد. ما با سیاه مشق کردن دستورات و تکالیف آقا بالاسرها و نخبگانمان که عموماً مستقیم و غیر مستقیم به ذات مقدس باریتعالی وصل هستند و از سر چشمه لایزال معرفت الهی بهره می برند! به سعادت دنیوی و اخروی نمی رسیم گرچه که اگر هم برسیم چون عاریتی است بی خاصیت است و فاقد ارزش. ما زمانی به پیشرفت تکامل و سعادت می رسیم که خود راه خود را تعیین کنیم آن را برویم نتایج و عواقب راه رفته را بررسی کنیم و راه آینده خود را تصحیح کنیم و مکرر در مکرر از این پروسه آزمون و خطا بیاموزیم و التبه چون دست اندرکار یک کار جمعی هستیم هر کس به اندازه دیگری (حتی به اندازه مرتبطان با ذات اقدس باری) حق پیشنهاد ارائه نظر و صد البته خطا داریم گرچه که نخبگان ما البته هرگز خطا نمی کنند! یک قدم مستقل کودک نوباوه گرچه به زمین خوردن و آسیب دیدن بیانجامد به صد قدمی که همراه با دستگیری و هدایت باشد می ارزد.
ب: دلیل دوم مطرح شده این است که این انتقادات باعث تضعیف جنبش سبز و ایجاد شکاف در آن میشود و به نفع جناح حاکم تمام میشود نمونه بارز آن این است که مطالب سایت خودنویس به خوراک بخشهای طنز و خبر ویژه روزنامههایی چون کیهان و تمسخر جنبش توسط آنها تبدیل شده است. استدلال کوبندهای و قاطعی به نظر می رسد. طبیعتاً هر اقدامی که باعث ایجاد شکاف در هر مجموعه, جبهه یا گروهی شود به آن ضربه زده و به طور خودبخود باعث تقویت جناح مخالف می شود این مطلب نیاز به اثبات ندارد به علاوه اینکه تحقیر و تمسخر جنبش را به دلیل همین دعوای درون گروهی در رسانه های حاکمیت می بینیم. اما اینجا یک سؤال کوچک وجود دارد:
گرچه جنبش سبز تولد خود را با این پرسش جشن گرفت: رأی من کجاست اما آیا نوزاد در همین مرحله متوقف شد و از رشد و نمو بازماند؟ آیا اکنون برکناری رییس جمهور منتصب ( از بکار بردن نام او عمداً ابا دارم!) و رییس جمهور شدن آقای موسوی جنبش سبز به پایان راه و عمر خود می رسد؟ خواسته اصلی جنبش سبز در حال حاضر چیست؟
این پرسش را به گونۀ دیگری هم می توان مطرح کرد:
جنبش سبز چه چیزی را مانع اصلی تحقق خواست و آرزوی چند صد ساله مردم ایران که در واقع نه دموکراسی بلکه داشتن حق حاکمیت مردم بر سرنوشت خودشان است میداند؟ ( توجه کنیم که دموکراسی چون خواست اکثریت مردم است به یکی از اهداف اصلی تبدیل شده).
آیا جز این است که خود کامگی و استبداد که به طرز شگفت آوری در درون همه ما ایرانیان حتی آزادیخواهترین و دموکرات ترینمان نهادینه شده و بیشتر ما به طور ناخود آکاه حتی در دموکراتیکترین فعالیتهایمان ناخود آگاه این استبداد نهادینه را نشان میدهیم مانع اصلی تحقق این خواست است؟ به قول دوستی: من دارم اینجا دمکراسی می سازم، مفهوم شد؟ پس همگی شما خفه شید!
و اکنون این پرسش که: آیا ممانعت از انتقاد از جنبش سبز و به ویژه رهبران آن بروز ناخود آگاه همان استبداد نهادینه نیست؟ آیا میتوان گفت که چون به فرض انتقاد درونی جنبش سبز باعث تضعیف آن, هدر رفتن نیرو, تغییر جهت نوک پیکان جنبش سبز از هدف اصلی و نیز به اصطلاح سؤ استفاده جناح حاکم می شود پس باید انتقاد درونی رامتوقف کرد؟
به نظر من که نه تنها نمیتوان چنین کاری را کرد بلکه این کار سم مهلک برای جنبش سبز است. تمام دعوای تاریخ ما بر سر این بوده است که مردم بتوانند حرف خود را بزنند. اظهار نظر و به ویژه انتقاد از جمع و حاکمیت یا در واقع انتقاد از طرف مقابل؛ هر شخص یا گروهی که باشد ابزار اصلی تحقق حاکمیت مردم بر سر نوشت خود است. اگر شما نتوانید حرف خود را بزنید و نظر خود را ابراز کنید چگونه می خواهید حق حاکمیت خود را اعمال کنید؟ چگونه میتوانید تغییر مورد نظر خود را اجرا کنید یا حداقل آن را به معرض قضاوت عمومی بگذارید تا درصورت تصویب اکثریت به مر حله اجرا در آید؟ به ویژه آنگاه که فاقد قدرت و یا دراقلیت باشید.
اگر اکنون که به اعتقاد همه ما جنبش سبز هنوز در مرحله تکوین و تکامل است نتوانیم انتقادات و نظریات خود را مطرح کنیم پس چه موقعی زمان مناسب برای این کار است؟ زمانی که جنبش به پیروزی رسید, صاحب قدرت شد و حکومت تشکیل داد؟ به نظر شما آیا آنگاه میتوان چنین کاری را انجام داد؟ آیا این رفتن دوباره بیراهه سالهای اول انقلاب نیست؟ در دوران انقلاب هم همه مردم با کنار گذاشتن اختلافات و امید به فراهم شدن فضای آزاد و برابر برای همه گروهها پس از پیروزی؛ با « وحدت کلمه » نظام حاکم را از هستی ساقط کردند اما دقیقاً از فردای پیروزی انقلاب تمامی راهها و ابزارهای آزادی و ابراز عقیده یکی پس از دیگری مسدود شد, دهانها بسته نفسها حبس و صدا ها در گلو خفه شد. در آن دوران هم جنگ و وجود دشمن خارجی و پرهیز از تضعیف جبهه انقلابی مهمترین توجیهگر تمامی بیدادگریهایی بود که در حق این ملت و نخبگان آنها روا داشته شد. تصور نمیکنم بازگویی و واکاوی خاطرات تلخ آن سالها که حقیقتاً دل هر انسان آزادهای را به درد میآورد در این مجال جز افزودن حزن و اندوه و افزودن احساس تأسف هیچ فایده دیگری داشته باشد. آیا آن روند، روندی درست و قابل دفاع بود که اکنون هم بخواهیم دوباره آن را ادامه دهیم یا در واقع دوباره آن را شروع کنیم؟
از بحث اصلی دور نیافتیم. تصور می کنم همین مختصر اثبات این ادعا را بسنده باشد که مسیر رسیدن به دموکراسی و احقاق حقوق حقه ملت لزوماً و تاکید می کنم لزوماً از مسیرهای دموکراتیک و آزادیخواهانه می گذرد. از مسیرها و با روشهایی که در آن حد اقل حق سخن گفتن و انتقاد کردن برای همه افراد یکسان و محفوظ باشد. هدف هرگز و تحت هیچ شرایطی وسیله را توجیه نمی کند. ما نمی توانیم برای رسیدن به آزادی و دمو کراسی از راهها و شیوه های غیردموکرتیک استفاده کنیم به این امید که پس از دست یافتنن به قدرت دموکراسی و اصول آن را پیاده کنیم. آنچه که از این راه به دست می آید هر چه باشد دمکراسی نخواهد بود هر چند که ظاهری بسیار شبیه آن داشته باشد همچنانکه در سال پنجاه و هفت داشت و به اصطلاح جمهوری به اصطلاح اسلامی داشتیم وهنوزهم داریم. و نیز هرگز کمکی به رسیدن به آن هم نخواهد کرد آیا صحت این مدعا نیازمند استدلال است؟ ما نمی توانیم در حال حاضر و در شرایط فعلی به این دلیل که فرضاً انتقاد از جنبش موجب تضعیف آن می شود- که نمی شود- از نقد آن خودداری کنیم. جنبش سبز بیش از پیروزی و پیش از پیروزی به نهادینه کردن فضای نقد و آزادی بیان نیاز دارد. لازم است ترس ما از مورد نقد واقع شدن ریخته شود. ما چون بر اساس استبداد پنهان و نهادینه در روحیه خود هنوز به جای خاکستری اندیشیدن سیاه و سفید می اندیشنم و می بینیم لاجرم تصور میکنیم انتقاد از ما و گروه ما به منزله نفی کامل ما و یا گروه ماست یا موجب تضعیف ما. این مشکل در جناح حاکم طبیعتاً با شدت بسیار بیشتری وجود دارد و برای همین است که آنها انتقاد درونی در جنبش سبز را دلیل ضعف و تحلیل رفتن آن میدانند آنها هنوز به شیوه قدیمی و انحصاری خود فکر میکنند و تصمیم میگیرند در حالیکه جنبش سبز یا تفکر جمعی خود و پیشرفت روزمره خود امروز به سطحی از بلوغ, آگاهی و توانایی رسیده است که بدون ترس از تضعیف و تحلیل, خود را بی مهابا نقد و البته قدرتمندتر می کند گو این که بخشی از آن هنوز هم کم و بیش به شیوۀ قدیمی باور دارد و تمسک میجوید اما اگر نیک بنگریم این فضای نقد درونی روز به روز جنبش را قدرتمندتر و اساس آن را نهادینه تر می کند. در حالیکه بیشتر این نقد از طرف مردم عادی و نه رهبران و چهره ای مطرح جنبش صورت می گیرد متقابلاً رهبران آن روز به روز با سعه صدر و تحمل بیشتر این انتقادات را بر می تابند و آن را تشویق نیز میکنند و این دقیقاً نشاندهنده این است که جنبش در مسیر درست رو به پیش است و توانایی اصلاح اشتباهات خود را دارد. هم مردم و هم رهبران جنبش در مسیر فراگیری و پیشرفت قرار دارند در واقع مردم و رهبران در حال تبدیل و دگردیسی به آن چیزی هستند که آرمان و خواسته اشان بوده. سخنان دکتر رهنورد نیز در همین راستا بسیار قابل ملاحظه است.
آنچه که از راه منع نقد و با وحدت کلمه و پرهیز از آشکار کردن و فریاد کردن اختلافات و تضادها به دست میآید حتی اگر شکست جناح حاکم باشد پیروزی نخواهد بود همچنانکه در سال پنجاه و هفت نبود زیرا پیروزی زمانی به دست میآید که آزادی بیان و توانایی همکاری و هم اندیشی با وجود اختلافات فکری و نظری به دست آمده باشد. بزرگترین گمشدۀ سالهای دور تا اکنون ما, گوهر شب چراغ ملت ما و صد البته داروی تلخ ما آزادی بیان برای ما نیست چرا که آزادی بیان اصلاً تلخ نیست! بلکه آزادی بیان برای مخالف ما و از آن مهمتر، گرانبهاتر و صد البته تلخ تر، حق مخالفی است که نه تنها در اقلیت قرار دارد بلکه به زعم ما به وضوح در اشتباه است. به قول ولتر: «من یک کلمه از سخنان تو (روسو) را قبول ندارم اما تا دم مرگ برای اینکه تو حق گفتن سخنان خود را داشته باشی مبارزه خواهم کر»د.به زعم من اگر این باور درما نهادینه شود می توان گفت جنبش سبز به هدف خود رسیده است.
پی نوشت: پوزش مرا دراستفاده مکرر مرا از کلمات نقد و انتقاد پذیرا باشید. چه کنم که بضاعتم بیش از این نبود.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر