-----------------------------
همه خبرها و ديدگاهاي سانسور شده و پشت فيلتر جمهوري اسلامي مانده را يكجا و بي درد سر در "هستي نيوز" بخوانيد... http://groups.google.com/group/hasti-news/
گاهی اوقات ماده تحت فشار باورنکردنی گوهر و گنجینه ای تازه پدید می آورد. مثل کربن که در شرایط فشار به الماس تبدیل می شود. جدایی (نادر از سیمین) داستان یک خانواده طبقه متوسط در ایران نیز این چنین است.
مادر، آموزگاری بلند پرواز که می خواهد به خارج برود که برای دخترش آزادی و آموزش بهتری فراهم کند. پدر، کارمند بانک که به همسر و دخترش عشق می ورزد ولی مجبور است بماند تا از پدرش مراقبت کند؛ پدری که بیماری آلزایمر دارد. با هم روبروی دوربین می نشینند، به وضوح به شما خیره می نگرند، شما را قاضی می کنند و ناامیدی، دلتنگی و اندوهشان از صفحه نمایش به بیرون تراوش می کند.
به این معضلِ زندگی انسان دوره مدرن، نیروهای یک رژیم سرکوب گر، قوانین سخت گیرانه مذهب و نابرابری زنان با مردان را نیز بیفزایید. داستان زندگی این خانواده در آپارتمان های خفه و شعبه های دادگستری پیش می رود و تصادف خانمان براندازی در داستان اتفاق می افتد. بگذارید هر شخصیتی نسخه متفاوتی از حقیقت را بازگو کند و مثل یک کارآگاه به لایه های درونی شخصیت های پوست انداخته نفوذ کنید. این همان کاری که کارگردان ایرانی فیلم، اصغر فرهادی در فیلم جدایی (نادر از سیمین) انجام داده است.
درام چنان قدرتمند است که جایزه برتر خرس طلایی جشنواره امسال فیلم برلین و جایزه جشنواره فیلم سیدنی را ماه گذشته از آن خود کرد.
معجزه است که اصلا فیلم جدایی (نادر از سیمین) ساخته شد. در نیمه فیلمبرداری در تهران، اصغر فرهادی می گوید: «درخواست اجازه ساخت فیلم من را رد کرده بودند ولی پس از عذرخواهی های محتاطانه، یک هفته بعد مقامات این مجوز را برگرداندند.»
دو فیلمساز ایرانی، جعفر پناهی و محمد رسول اف به خاطر اقدام علیه امنیت ملی و تبلیغ ضد جمهوری اسلامی هر کدام به شش سال زندان محکوم شده اند و اکنون درخواست تجدید نظر آنان در دست بررسی است. همچنین هردوی آنان برای مدت بیست سال از فیلمسازی محروم شده اند. ماه گذشته نیز مهناز محمدی در تهران بازداشت شد. این سومین بار است که در طی سه سال اخیر دستگیر می شود.
اما همان گونه که سینمای شوروی از پس سرکوب، خلاقیتی انقلابی را بنا گذاشت، رنج جامعه سینمای ایران نیز واکنش قدرتمندی را سبب شده است. همچنان که فیلم های اخیر جوایز زیادی را در کن، ونیز و برلین به دست آورده اند. ایران از حریفانی به مراتب قدرتمند تر از خود در سینمای سنگین امتیاز می گیرد.
فرهادی در گفتگویی تلفنی از تهران می گوید: «چنین نظری منصفانه است ولی چیزی که گفتید خطرناک نیز هست زیرا اگر بپذیریم که سرکوب خلاقیت آفرین است برایمان بد می شود.»
ادامه می دهد: «در کوتاه مدت شاید سرکوب به خلاقیت کمک کند. ولی در دراز مدت خلاقیت را کاملا می خشکاند. به ویژه اگر زندانی باشی.»
در جشنواره کن امسال مستندِ مخفی ساخته شده پناهی، «این یک فیلم نیست» به نمایش درآمد. این فیلم که بر روی حافظه جانبی ذخیره شده بود در داخل یک کیک جاسازی و از تهران خارج شد و به پاریس برده شد. پناهی را در آپارتمان خودش نشان می دهد. می گوید: «وقتی آرایشگرها کاری ندارند سر همدیگر را می تراشند.» و می گوید: «دارم فیلم می سازم.»
دو فیلمساز ایرانی، جعفر پناهی و محمد رسول اف به خاطر اقدام علیه امنیت ملی و تبلیغ ضد جمهوری اسلامی هر کدام به شش سال زندان محکوم شده اند و اکنون درخواست تجدید نظر آنان در دست بررسی است. همچنین هردوی آنان برای مدت بیست سال از فیلمسازی محروم شده اند. ماه گذشته نیز مهناز محمدی در تهران بازداشت شد. این سومین بار است که در طی سه سال اخیر دستگیر می شود.
اما همان گونه که سینمای شوروی از پس سرکوب، خلاقیتی انقلابی را بنا گذاشت، رنج جامعه سینمای ایران نیز واکنش قدرتمندی را سبب شده است. همچنان که فیلم های اخیر جوایز زیادی را در کن، ونیز و برلین به دست آورده اند. ایران از حریفانی به مراتب قدرتمند تر از خود در سینمای سنگین امتیاز می گیرد.
جامعه هنری بین الملل نیز در پشتیبانی از پناهی صدای گویایی داشته است: «برای وی در هیات داوران دو جشنواره کن و برلین صندلی های خالی گذاشتند و ۲۱ هزار نفر در پشتیبانی از وی پتیشن (دادخواست) امضا کردند. اما در داخل ایران سکوت ناآرامی میان فیلمسازان وجود دارد. «اگر کوچکترین حرکتی بکنند جلوی کار کردن آن ها گرفته می شود.» این را جعفر پناهی در فیلمش می گوید.
فرهادی تصمیم گرفته بود که برای پناهی در انگلستان شخصا تلاش کند ولی «مشکل ویزا» داشته است. پس به جای مصاحبه رو در رو، طی مکالمه ای تلفنی از تهران با من گفتگو کرد. توضیح می دهد که وی در متن جدایی (نادر از سیمین) می خواهد قشرهای مختلف و طبقه بندی مذهبی را در تهران نشان دهد: خانواده ای فقیر و مذهبی که رو در روی خانواده ای غیرمذهبی تر از طبقه متوسط می ایستد.
وی می گوید: «به این فیلم در خارج از کشور چون تفسیر اجتماعی نگریسته می شود ولی در داخل کشور به خاطر رویکردی که به اخلاق دارد و تصمیم گیری های دشوار مردم عادی مورد توجه قرار گرفته است.»
این فیلم با ۳۰۰ هزار دلار فروش در گیشه فیلم های ایرانی نیز عملکردی بسیار خوب و باورنکردنی داشته است. می گوید: «واقعا خوشحالم که به غیر از منتقدین، مردم هم از فیلم خوششان آمده. سرمایه گذار مالی فیلم یک بانک بوده که حسابی برده.» می خندد و می گوید من چیزی نبرده ام.
فرهادی در نمایش پیشینه دارد. گفتگو، حرفه و سرگرمی اوست و عاشق نماهای نزدیک و پرتنش است. وی از بازیگران اصلی خود، کاری عالی استخراج می کند: از لیلا حاتمی، در نقش سیمین و پیمان معادی به عنوان شوهرش- نادر. فرهادی ۵۰ سال دارد و با شریک زندگی خود پریسا بخت آور در تهران زندگی می کند. دخترش سارینا که ۱۱ ساله است در فیلم جدایی (نادر از سیمین) نقش ترمه را بازی کرده است.
زن در فیلم های فرهادی نقش بزرگی به عهده دارد، همان گونه که برای بسیاری دیگر از فیلم سازان ایرانی.
فیلم «دَه» عباس کیارستمی تماما در صندلی عقب خودروی یک زن فیلمبرداری شد و «رونوشت برابر اصل» وی یکی از عجیب ترین ترکیب های طنازی میان دو نفر است، چنان که تصویر ازدواج هم در آن دیده شود.
فیلم «به امید دیدار» رسول اف که در کن به نمایش در آمد، داستان زن دگراندیشی بود که باردار و تنهاست و تحت نظر. زنی که تلاش می کند از ایران بگریزد. بیشتر بخش های آن پنهانی فیلمبرداری شد و زمانی که از خروج رسول اف از ایران جلوگیری شد، بازیگرانش در کن بسیار مورد ستایش قرار گرفتند.
در فیلم چهارم فرهادی، درباره الی، که دو سال پیش برنده خرس نقره ای و بهترین تصویر ترایبکا شده بود گلشیفته فراهانی ستاره سینمای ایران بازی می کند که به تازگی ممنوع التصویر شده است. این فیلم از فریب چرکین میان زنان و مردان در جامعه ای مودب پرده برداری می کند. فرهادی می گوید: «در بیشتر فیلم هایم زنان نقش فعالی دارند. سیمین در فیلم جدایی (نادر از سیمین) به این دلیل مورد توجه قرار گرفت که شبیه تصویری نیست که مردم از زنان داخل ایران سراغ دارند: زنی شهر نشین و از طبقه متوسط - و در سال های اخیر این زنان بسیار در اجتماع فعال بوده اند. آن چه که در اطرافشان اتفاق می افتد آنان را به تلاش بیشتر وا می دارد....»
در این گزارش اغلب به نظر می رسد که فرهادی مراقب کلماتش است و آخرین پروژه اش نمایشنامه ای درباره زنان خارج ایران است ولی بیش از این چیزی نمی گوید.
از او می پرسم که آیا همیشه خودش را در عادت خودسانسوری می یابد یا نه؟ می گوید: «اگر در کشوری بزرگ شوی که محدودیت ها شما را در خیابان، در مدرسه در بر گرفته باشند، بعضی چیزها (واکنش ها) خود به خودی است. پیش از آن که کسی به شما چیزی بگوید اتفاق می افتد.» این بخش را خارج از دنیای فیلم در نظر بگیرید.
«مردم با محدودیت هایی در پس ذهنشان بزرگ می شوند.» آه می کشد و می گوید: «و این محدوده ها هنگام کار هم (خود به خود) رعایت می شوند.» «ولی محدوده ها در نهایت در فیلم تعیین کننده نیستند. تمام این ها به این معناست که ما در این محدودیت ها و یا در حاشیه محدودیت ها سخت تر کار می کنیم.»
فرهادی با نبوغ خود اجازه می دهد که شخصیت ها از زبان خودشان برای خود سخن بگویند- بیشتر فریاد می زنند و کمتر تماشاگر را با تلمیح و اشاره میان کلمات گم می کنند. آنان بیننده را در جایگاه قضاوت می نشانند.
فضای دلتنگ و خفقان آور جدایی (نادر از سیمین) خود، یک بیان سیاسی است و فیلمبردار، محمود کلاری صحنه ها را چنان بسته و از نزدیک گرفته که می توانید اضطراب را درک کنید. احساس خفقان کاری و دلتنگی خودِ فرهادی نیز در کارش بی کم و کاست باقی می ماند. هرچند، به هر حال او هنوز کار می کند و مثل پناهی از کار محروم نشده است.
«با جعفر در ارتباطم. به ندرت همدیگر را می بینیم و گپ می زنیم. در زندان نیست و منتظر جلسه بعدی دادگاهش است ولی مجوز کارش لغو شده و اجازه ندارد کار کند.»
فرهادی وقتی درباره سینمای ایران می گوید دوباره آه می کشد: «در مقایسه با همین چند سال پیش، در حال حاضر سینمای ایران در جایگاه خوبی نیست. شاید ۱۰۰ فیلم سالانه در سینمای ایران ساخته شود و فیلم های خوب انگشت شمارند.»
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر