 |
| مرگ دریاچه، کاری از مانا نیستانی |
خبرنگاران سبز/ جواد حاتمی: يک روز «مرگ آرتميا»، روز ديگر «تغيير رنگ درياچه اروميه» و امروز هم «آخرين نفس های درياچه اروميه» تيتر خبرهای مرتبط با دومين تالاب آب شور جهان در کشور ماست.
اکنون مديرکل محيط زيست استان آذربايجان غربی صراحتا درياچه اروميه را به يک بمب نمکی تشبيه میکند که در صورت بی توجهی به آن ۸ تا ۱۰ ميليارد تن نمک را در منطقه پراکنده خواهد کرد. حادثه ای که میتواند با وزش بادهای حاوی نمک به سمت شهرها و زمين های کشاورزی اطراف مخرب باشد و همه چيز را از حيز انتفاع خارج کند.
باز هم خبرهای نگران کنندهای از مرگ درياچه اروميه به گوش می رسد، درياچهای که به عنوان بيستمين درياچه بزرگ جهان با مساحتی حدود ۴۸۳ هزار هکتار يکی از مهم ترين و با ارزش ترين اکوسيستم های آبی و بزرگترين درياچه داخلی ايران به شمار میآيد. بحران زيست محيطی درياچه اروميه اين روزها به دنبال خشکسالی های متمادی و کاهش شديد سطح آب آن نگران کننده شده است.
وقتی کارشناس مسئول تالاب های سازمان حفاظت محيط زيست در گفت وگو با ايسنا اعلام می کند «متوسط سطح تراز آب درياچه ۳.۵ متر پايين تر از سطح درياهای آزاد است و ۱۳۰ هزار هکتار از درياچه اروميه به طور کامل شوره زار شده و با شرايط فعلی ديگر قابل بازگشت نيست» بر نگرانی هايمان افزوده می شود.
نگاهی به سابقه حمايتی درياچه اروميه
درياچه اروميه و جزاير متعدد آن به لحاظ ويژگی های منحصر به فرد اکولوژيکی از سال ۱۳۴۶ به عنوان منطقه حفاظت شده و از سال ۱۳۴۹ به عنوان پارک ملی مورد حفاظت قرار گرفته است. اين درياچه از سال ۱۳۵۴ به عنوان ذخيره گاه بيوسفر در برنامه انسان و کره مسکون سازمان يونسکو معرفی و در آن ثبت شد.
مديرکل محيط زيست استان آذربايجان غربی در معرفی بيشتر اين درياچه منحصر به فرد به ما می گويد: در سال ۱۳۵۴ درياچه اروميه و تعدادی از درياچه های آب شيرين جنوبی آن به علت دارا بودن معيارهای جهانی کنوانسيون حفاظت از تالاب ها (رامسر ۱۹۷۱) در ليست تالاب های کنوانسيون قرار گرفته و الان هم به دليل مشکلات زيست محيطی در ليست تالاب های در معرض تغييرات اکولوژيکی قرار دارد.
معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست کشور هم در گفت وگو با خبرگزاری مهر، با تاکيد بر اين که درياچه اروميه دارای اهميت خاصی است، می گويد: اروميه بعد از بحر الميت، دومين تالاب آب شور و ششمين تالاب بزرگ جهان به لحاظ وسعت است. اين درياچه پارک ملی است و بالاترين رده حفاظتی درباره آن اعمال شده و نظام از سال ها قبل توجهی ويژه به اين منطقه کرده است.
«محمدجواد محمدی زاده» می افزايد: در بند الف ماده ۶۷ برنامه چهارم در خصوص مديريت زيست بومی تصميم گرفته شده که درياچه اروميه مصداق آن است.
اين درياچه که در استان های آذربايجان شرقی و غربی واقع شده يکی از زيست گاه های طبيعی مهم کشور و در عين حال جاذبه ای سياحتی و توريستی برای گردشگران بوده و برای ورزش های آبی چون شنا، قايقرانی و اسکی روی آب مناسب می باشد. از طرفی آب شور و شفابخش آن گردشگران زيادی را هم در فصول مختلف به سوی خود می کشاند و با داشتن «مينرال» در زمره کمياب ترين منابع طبيعی است.
متولی حفاظت از عرصه های زيست محيطی استان آذربايجان غربی هم در بيان اهميت درياچه اروميه به ما می گويد: اين درياچه به دليل شرايط جغرافيايی و توپوگرافی خاص خود به همراه رودخانه ها، دشت ها و مرغزارها جزئی از ثروت طبيعی استان های شمال غرب کشور به حساب می آيد.
مهندس «حسن عباس نژاد» با اشاره به اين که «آرتميا» از مهم ترين موجودات اين درياچه است که در سال های اخير حجم آن به حداقل ممکن رسيده است، می افزايد: از گونه های تهديد شده جهانی پرندگان در اين منطقه ثبت شده هم می توان به پليکان، پاخاکستری، باکلان کوچک، غاز پيشانی سفيد کوچک، عروس غاز، اردک مرمری، اردک سرسفيد، اردک بلوطی، خروس کولی دشتی، ميش مرغ و دليجه کوچک اشاره کرد.
خشکسالی کارشناسان دلايل متعددی را برای وقوع بحران زيست محيطی در درياچه اروميه بيان می کنند. متخصصان محيط زيست هم با ابراز نگرانی از مرگ بخشی از اين درياچه، خشکسالی را اصلی ترين عامل تهديد اين زيست بوم منحصر به فرد می دانند.درياچه اروميه و اورال (ترکيه) در يک منطقه واقع شده اند. به دليل گرم شدن کره زمين درياچه های بسياری از جمله اورال خشک شده اند و به همين دليل سرنوشت مشابه درياچه اورال برای درياچه اروميه پيش بينی می شود.
دکتر «ناصر آق» استاد دانشگاه سهند تبريز در اين باره به فارس می گويد: کارشناسان خشکی درياچه اروميه را از نوع چرخشی اعلام و اظهار کرده اند پس از ۱۰ سال به وضعيت عادی باز خواهد گشت ولی متاسفانه وضعيت درياچه اروميه با وجود گذشت ۱۲ سال از آغاز خشکسالی رو به وخامت گذاشته است.
به گفته وی بر اساس آمارهای موجود ۶۷ درصد از سهم عوامل موثر در خشک شدن اين درياچه مربوط به عوامل اقليمی و کاهش ميزان نزولات جوی، ۲۵ درصد مربوط به مصارف آب در بخش کشاورزی، ۵ درصد احداث سازه های هيدروليکی مانند سدها روی رودخانه های حوضه آبريز و ۳ درصد ساير عوامل است اين در شرايطی است که براساس تقسيم بندی ديگری، مهم ترين فاکتور دخالت انسان در خشک شدن درياچه اروميه با سهم ۹۰ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی است. اگرچه ساخت سدهای متعدد بر روی رودخانه های اطراف به ويژه زرينه رود، سيمينه رود، گدار و باراندوز نيز در نرسيدن آب کافی به بستر درياچه اروميه موثر بوده است ولی عده ای هم نگران تهديد شدن آن با رهاسازی فاضلاب هاvvی صنعتی و آلاينده هستند.
مهم ترين موضوعی هم که در سال های اخير به عنوان عامل بحران زيست محيطی در درياچه اروميه مطرح شده است احداث پل ميان گذر برای کاهش مسافت بين مراکز استان های آذربايجان غربی و شرقی بود. کارشناسان محيط زيست عبور بزرگراه شهيد کلانتری از درياچه اروميه را يکی از عوامل تخريب آن می دانند. برای احداث اين بزرگراه حدود ۱۴ کيلومتر خاک ريزی داخل درياچه صورت گرفته است.
دکتر «اسماعيل کهرم» استاد دانشگاه و کارشناس محيط زيست هم ۳ علت اصلی برای خشک شدن درياچه اروميه بيان می کند و به فارس می گويد: علاوه بر تاثير خشکسالی ها و سدسازی، احداث بزرگراه شهيد کلانتری اين درياچه را به دو قسمت تقسيم کرده که ۳۵ درصد در بالا و ۶۵ درصد در پايين جريان آب را متوقف کرده و شوری و نمک ها را در جنوب متمرکز کرده و آن قسمت باتلاقی می شود.
به گفته وی مختل شدن چرخه آب از شمال به جنوب درياچه باعث شده است که شوری بخش جنوبی آن به بيش از ۳۰۰ گرم در هر ليتر برسد و مهم ترين کانون زيستی اين درياچه با بحران مواجه شود.
«کهرم» تاکيد می کند: خشک شدن آب اين درياچه فاجعه ای است که اثرات بی نهايت مخرب بر اکوسيستم شمال غرب ايران و شرق ترکيه و شمال شرقی عراق خواهد داشت.
به گفته يک مسئول پس روی آب درياچه اروميه ازسال ۷۴ روند صعودی داشته و هم اکنون تراز آبی آن يک هزار و ۲۵۱ و هفت دهم متر است که نسبت به تراز اکولوژيک ۲ و چهار دهم متر نسبت به تراز حداکثر ارتفاع آن ۶ و ۶ دهم متر کمتر شده و تراز متوسط آب درياچه نيز در ۴۰ سال گذشته ۶ متر پايين تر آمده است.
مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربی به ما می گويد: در صورت تداوم شرايط حاکم بر حوضه آبريز درياچه، افزايش منابع مصرفی آب و توسعه سازه های ذخيره سازی آب در حوضه آبريز درياچه، نابودی کامل يکی از زيست بوم های باارزش جهانی را در ۳ تا ۵ سال آينده شاهد خواهيم بود.
«عباس نژاد» تبديل شدن ۲۵۰ هکتار از سطح درياچه به شوره زار، افزايش شوری آب، تلفات شديد پرندگان و گونه های گياهی حاشيه درياچه، تخريب اراضی کشاورزی و افزايش خسارت های اقتصادی، اجتماعی و تغيير و تاثير منفی بر اقليم منطقه را از اثرات زيانبار کاهش آب درياچه اروميه عنوان می کند.
دکتر «نظری دوست» مدير طرح ملی حفاظت از تالاب های ايران نيز در گفت وگو با ما اختلاف ۲.۸ متری تراز آب اين درياچه را نسبت به متوسط تراز آن دليلی بر شرايط نامناسب درياچه اروميه می داند و درباره تاثير احداث پل و ميان گذر ارتباطی بر روی اين درياچه می گويد: اين پل قبلا مطالعه و ارزيابی های زيست محيطی آن انجام و با صدور مجوزهای لازم احداث شده است. مشکل اصلی درياچه اروميه به کمبود آب ورودی به آن برمی گردد در حالی که اين جاده بيشتر روی تغيير الگوی آب درياچه تاثير داشته است و باعث رسوب گذاری، کم شدن جريان آب جديد و در برخی نقاط پر شدن بستر شده است ولی عمده مشکل به خشکسالی و بهره برداری از منابع آبی حوضه اين درياچه برمی گردد.
اين کارشناس و مقام مسئول تاثير اصلی پل و گذرگاه احداثی را محدود شدن گردش آب و جابه جايی رسوبات داخل درياچه می داند.
مهندس «باقرزاده کريمی» کارشناس مسئول تالاب های سازمان حفاظت محيط زيست نيز در گفت وگو با ايسنا با اشاره به اين که بحران درياچه اروميه زخم کهنه ای است که هم اکنون سر باز کرده است، می گويد: اين امر نتيجه ۳ دهه توسعه ناپايدار و بی رويه در منطقه است که بارگذاری غيرقابل تحملی را برای اين حوزه ايجاد کرده است.
وی با اعلام اين که طی سال های گذشته با وجود خشکسالی هر سال ۵ درصد به توليدات کشاورزی استان های حاشيه اين درياچه افزوده شده است می افزايد: اين امر نشان دهنده آن است که فشار بر منابع آبی اعم از آب های سطحی و زيرزمينی به شدت افزايش يافته است.
البته وی مدعی است کل بحران درياچه اروميه قابل حل نيست ولی تا جايی که مربوط به مسائل انسانی است می توان اين بحران را مديريت کرد.
بمب نمکی ۸ تا ۱۰ ميليارد تنی! برآوردها نشان می دهد که طی ۳ تا ۵ سال آينده درياچه اروميه به کلی خشک خواهد شد.
مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربی با اعلام اين مطلب به ما می گويد: در اين درياچه حدود ۱۰ تا ۱۵ ميليارد مترمکعب کمبود آب داريم و حجم نمک آن هم اکنون ۸ تا ۱۰ميليارد تن برآورد شده است که تبعات اقتصادی و اجتماعی تداوم روند فعلی و خشک شدن اين درياچه بالاتر از يک بمب اتمی در منطقه خواهد بود.
«حسن عباس نژاد» پس روی آب در وسعت ۳ هزار کيلومترمربع، شوری بيش از حد آب و رسيدن آن به حد فوق اشباع را پيامدهای خشکسالی و کم آبی اين درياچه می داند و می افزايد: در حالی که متوسط شوری آب درياچه ۱۸۰ تا ۲۲۰ گرم در ليتر بوده اين رقم هم اکنون به بالای ۳۶۰ گرم در ليتر رسيده است.
وی به هم چسبيدگی جزاير درون اين درياچه و يکی شدن آن ها و از طرفی چسبيدن آن ها به سواحل را پيامد ديگر بحران زيست محيطی درياچه اروميه می داند و می گويد: متاسفانه شمارش معکوس برای مرگ درياچه اروميه آغاز شده است.
مديرکل حفاظت محيط زيست استان آذربايجان غربی درباره ورودی آب در شرايط فعلی به درياچه اروميه می گويد: ورودی آب در حال حاضر به اين درياچه صفر است وی تعداد رودخانه های دائمی و فصلی منتهی به اين درياچه را ۲۱ مورد اعلام می کند و می افزايد: ۳۹ مسير هم آب های سطحی را به اين درياچه منتقل می کنند ولی در حال حاضر هيچ کدام آب ندارد جالب توجه اين که در اين شرايط تبخير آب هم در درياچه اروميه از ۹۶۰ ميلی متر به ۱۳۰۰ ميلی متر افزايش يافته است.
با اين تفاسير چه بايد کرد؟ آيا بايد مرگ درياچه اروميه، اين تالاب مهم و باارزش را به نظاره نشست؟
منبع: خراسان
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر