پیش از انقلاب پنجاه و هفت و با فشارها و ادامه بازداشتها بر فعالین سیاسی، خیل عظیمی از آنان به کشورهای غربی مهاجرت کردند و دست به تشکیل گروهها و تشکیلات مختلفی در آن کشورها زدند؛ حتی رهبر انقلاب آیتالله خمینی نیز ماههای آخر مبارزه را در کشور فرانسه سپری کرد و از تریبون دولتهای غربی علیه رژیم شاه به مبارزه پرداخت. در میان یاران آیتالله خمینی افراد بسیاری چون بنیصدر، حسن حبیبی، قطب زاده و... بودند که به دلیل فعالیتهای سیاسی خود امکان بازگشت به ایران را نداشتند. بعد از انقلاب پنجاه و هفت و با شروع روند اعدامها و بازداشتهای مخالفین و حتی کسانی که در انقلاب شرکت داشتتند، اولین گروه از مهاجرین ایرانی به خارج از کشور کوچیدند. عدهای از آنان پس از مدتها زندگی مخفی توانستند از مرزها فرار کنند. عدهای از زندان گریختند و عدهای پس از گذران دوران حبس فرار را بر قرار در ایران ترجیح دادند. «منصوره میم» که سال شصت و یک پس از دستگیری تمامی اعضای گروهش از کشور گریخته میگوید: «دکترای زیست شناسی داشتم. وقتی از مرز غربی گذشتم و پس از تحمل مصائب بسیار و دربدریهای بسیار به آلمان رسیدم و در رستورانی در حومه شهر هامبورگ شروع به کار کردم. شبها تا نیمه کف رستوران را میسابیدم و به هرچه کار سیاسی بود بد و بیراه میگفتم.» منصوره که در یک رستوران متعلق به ترکهای آلمان کار کردهاست ادامه میدهد:«هنوز چند ماهی نگذشته بود که صاحبکارم خواست که معشوقهاش باشم. دوستانم تند تند اعدام میشدند. برادرم را در اوین حلق آویز کرده بودند و من مانده بودم و میراثی گندیده.»
«مجبور شدم محل کارم را ترک کنم. در کوچههای شهر سرگردان میچرخیدم و کارم به جنون کشیده بود.»
منصوره در پاسخ به این سوال که چرا فعالیت سیاسیاش را درآن سالها ادامه ندادهاست میگوید:«کدام فعالیت؟ آن روزها فقط باید کاری میکردم که شکم خودم و پسر ده سالهام را سیر کنم. اینترنت هم نبود. چند گروه سرخورده سیاسی بودند که خودشان هم میدانستند آب در هاون میکوبند. ازسیاست تا همین انتخابات گذشته به کلی کناره گرفتهبودم.» میپرسم:«چرا فرار کردی؟ چرانماندی و مبارزه را در داخل ادامه ندادی؟ زندانها آن سالها پر بودند از یارانت. جمهوری اسلامی بارها اپوزیسیون را یک سری فراری خطاب میکند.»
سری تکان میدهد و میگوید:«آن روزها جان مهم بود. ماندن مهم بود. چنان می کشتند و چنان نابودت میکردند که تا مدتها فراموش میکردی که برای کدامین آرمان ضربههای کابل تمام بدنت را کبود کردند. خیلیها ما را فراری، نان به نرخ روز خور، سو استفادهگر و غیره خطاب کردند. اما آنها در شرایط ما نبودند. وقتی ما به این سوی آبها رسیدیم هیچ کس نبود که دستمان را بگیرد. هیچ کس. الان اگر بچهها از مرزها رد میشوند نسلی که زجر کشیده است این سو دستانش را میگیرد اما آن روزها هیچ دستی نبود.»
شیرین با خنده میگوید: «جامعهشناسی بودم که جامعه خودم را و خودم را وقتی توالت فرنگی ها را میسابیدم و دیوار های ساختمانی قدیمی در پاریس را میشستم شناختم. با خودم مدام زمزمه میکردم خمینی چطور تونستی این کار رو با ملت بکنی؟ شوهرم همان روزهای خرداد شصت کشتهشد و من پس از تحمل چهارده ماه زندان آزاد شدم. راهی جز فرار نداشتم چون امکان بازداشت مجدد وجود داشت. آن روزها هیچ کس به خیل پناهندگان و مهاجران ایرانی توجهی نمیکرد. جنگ سایه خود را بر فضای حاکم بر ایران گسترده بود و پناهندگان ایرانی آوارگانی بودند که هیچ پایگاهی نداشتند.»
کاظم که در تورنتو راننده تاکسی است، روزگاری در دانشکده ادبیات در حال به پایان رساندن تز فلسفه خود بودهاست. «جزو بازماندگان دهه شصت در اوین هستم. هر روز یکی را بردند و اعدام کردند. طوری شده بود که مطمئن بودم اعدام میشوم .اما بعد از مدتی آزاد شدم. دلم نمیخواست کشور را ترک کنم اما هیچ جا نه کاری به من میدادند و نه اجازه ادامه تحصیل داشتم و نه امنیتی. به ناچار از مرز شرقی به پاکستان رفتم و از پاکستان درخواست پناهندگی دادم. دانمارک پذیرفته شدم و مدتها آنجا بودم غریب و دربدر.»
کاظم که اینک سه دختر دارد در بسیاری از برنامههای شهر تورنتو شرکت میکند :«مبارزه تمامی ندارد. هر چند من همه زندگیام را باختم اما برای خواهران و برادرانم که طناب اعدام را بوسیدند و برای آنان که اینک در عنفوان جوانی در دست رژیم دیکتاتوری اسیرند مبارزه میکنم.»
معصومه ماجرای پناهندگیاش را با این جمله آغاز میکند: «دهه هشتاد، به جای خواندن یک صفحه روزنامه، دربدر یک لقمه نان بودم. آن روزها شنیده بودم که فرح کریمی هم با پسرش با تحمل مشقات زیاد به این سوی آبها رسیده، کسی که بعدها نماینده مجلس هلند شد. میگفتند فرح کارگری کرده بود تا تنها زنده بماند.»
از معصومه میپرسم :«اپوزیسیون این روزها چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟» او معتقد است که اپوزیسیون تا بذر نفاقی که سی سال است جمهوری اسلامی ایران بین فعالین میکارد نابود نکنند هیچ گاه نمیتوانند انجام دهند. هنوز نسل ما، نسلی که بیست سی سالی است از کشور بیرون زدهایم به بچههای جدیدی که به ما میپیوندند اعتماد نداریم. دیدهام که فعالین با سابقه به یک جوان سی ساله میگویند چرا ایستادی و در ایران کار کردی؟ چطور توانستی مثلا برای روزنامه همشهری که وابسته به دولت بود کار کنی و از این قبیل شک و تردیدها اما آنها هیچ گاه نمیپرسند که یک جوان چطور میتوانسته از کشور خارج شود و اگر در همان معدود روزنامه موجود هم کار نمیکردند چه کسی باید اندک آزادی موجود را حفظ میکرد؟»
حسین سه برادرش را در جریان جنگ و اعدامهای دهه شصت از دست داده، خودش به قدری درزندان شکنجه شدهاست که هنوز لکنت زبان دارد او از وضع نابسامان اپوزیسیون خارج از کشور ناراضی است و از اینکه هیچ گروهی دیگری را باور ندارد و حاضر نیست سر یک میز با هم بنشینند را دلیلی بر شکست جنبشهای مدنی ایران میداند. «تازمانی که در میان اپوزیسیون تردید، شک، دو دلی و بی اعتمادی حاکم است اسب جمهوری اسلامی خوب میتازاند. تا زمانی که هیچکس حاضر نیست برای آینده ایران و فرزندانش از منافع شخصی و پرستیژهای اجتماعیاش بگذرد همین بساط حاکم است و تغییری رخ نخواهد داد.»
از مجید که سی سال است خارج از مرزها به فعالیت مشغول است میپرسم: «امیدی هست به فعالیت آنهم کیلومترها دورتر از مرزها؟»، میگوید: «بحث امید یک بحث است و بحث وظیفه یک بحث دیگر. ساکت بمانیم هیچ اتفاقی نخواهد افتاد. اینطور که وضعیت ایران پیش میرود ما هم سکوت کنیم هزاران جوان و زندگیشان میان خروارها فراموشی مدفون میشود. باید سعی کنیم سازمانهای بین المللی را نسبت به موضوع ایران حساس کنیم اما در کنار آن تا به یک اجماع عمومی نرسیم و نتوانیم آلترناتیوی برای فردای ایران در نظر بگیریم شکست خواهیم خورد.»
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر