The youngest son of the late shah of Iran has committed suicide in his home in the United States, his family said Tuesday.
“It is with immense grief that we would like to inform our compatriots of the passing away of Prince Alireza Pahlavi,” Reza Pahlavi, the shah’s oldest son, said on his website.
He said that his brother, 44, who was studying at Havard University, had struggled to come to terms with the political troubles in his native country of Iran.
“Like millions of young Iranians, he too was deeply disturbed by all the ills fallen upon his beloved homeland, as well as carrying the burden of losing a father and a sister in his young life,” Reza Pahlavi wrote. “Although he had struggled for years to overcome his sorrow, he finally succumbed, and during the night of the 4th of January 2011, in his Boston residence, took his own life, plunging his family and friends into great sorrow.”
Alireza Pahlavi was undertaking a postgraduate degree at Harvard University in Cambridge, Massachusetts, in philology and ancient Iranian studies.
His father, the former shah, Mohammad Reza, was ousted in the 1979 Islamic Revolution, and his family moved to live in exile in the United States. The deposed shah died in July 1980 and is buried in Cairo. It was a further tragedy to befall the family.
The shah’s youngest daughter, princess Leila Pahlavi, died in 2001 at the age of 31 when her body was found in a London hotel. There were reports that she took a drugs overdose.
According to widespread press reports in Britain, the princess had struggled for years against an eating disorder, had never accepted her exile from Iran and suffered periodic bouts of depression.
“For the past few years, Leila was very depressed. Time had not healed her wounds,” the princess’s mother, Farah Pahlavi, wrote on a remembrance website in 2001. “Exiled at the age of 9, she never surmounted the death of her father, His Majesty Mohammad Reza Shah Pahlavi, to whom she was particularly close.
“She was never able to forget the injustice and the dramatic conditions of our departure and the erring which was to follow. She could not stand living far from Iran and shared wholeheartedly the suffering of her countrymen.”
Former crown prince Reza Pahlavi, who has lived in the United States since 1984, has traveled around the world to raise awareness of what he calls the plight of Iranians living under the Islamic regime in Iran.
In 2009, he warned of dire consequences if the international community allowed the Iranian regime to defeat the protest movement which was rocking the country over disputed presidential elections.
“At worst, fanatical tyrants who know that the future is against them may end their present course on their terms: a nuclear holocaust,” Pahlavi told journalists.
source: AFP
Iranian foreign ministry spokesman Ramin Mehmanparast said in Tehran that invitations to visit Iran’s nuclear sites in Natanz and Arak have been sent to ambassadors of some of the nations represented in the International Atomic Energy Agency (IAEA). Diplomatic sources at the IAEA, the UN nuclear watchdog in Vienna, said that invitations had gone out to Russia, China, Egypt and Cuba as well as to Hungary, as rotating president of the European Union. The sources said however the United States, Britain, France and Germany were not on the list.
The unusual move to open up its facilities comes as Tehran works to garner support for its atomic drive in the run-up to talks with the six world powers in Turkey at the end of January.
The US State Department in Washington reacted to the announcement by saying the planned tour amounted to mere “antics” and no substitute for cooperation with the UN nuclear watchdog.
“We’ve seen these antics by Iran before,” State Department spokesman Philip Crowley told AFP, adding “it is an attempt to distract from its failure to live up to its obligations to the IAEA.”
ISNA news agency cited Iran’s envoy to the IAEA, Ali Asgar Soltanieh, as saying the visit was scheduled for January 15-16 and would be to the country’s main uranium enrichment plant at Natanz and the heavy water facility at Arak.
Such visits to Iran’s atomic facilities are rare and the last trip which Tehran arranged for members of the IAEA, the UN nuclear watchdog, dates back to February 2007. The proposed new visit to the nuclear facilities in central Iran, Mehmanparast said, is to “take place before the Istanbul meeting,” for which a final date has yet to be fixed. Iran and Britain, China, France, Russia, the United States and Germany are to meet for another round of talks on Tehran’s atomic programme. The previous round of talks, after a 14-month hiatus, was held in Geneva on December 6-7.
The talks are aimed at ascertaining whether Iran is seeking nuclear weapons or is indeed looking only to meet the energy needs of its growing population, as it insists.
President Ahmadinejad was adamant on Tuesday that the West had made a mistake by confronting Iran over its atomic programme.
“You should accept that you have made mistakes. You should accept that you chose the wrong path,” the hardliner said in a speech in his hometown of Semnan that was broadcast live on state television.
The United States has not ruled out a military strike to stop Iran’s growing nuclear programme under Ahmadinejad, and Tehran has been slapped with four sets of UN sanctions.
source: AFP
The US has denied that any of its unmanned spy planes have been shot down by Iran.
Pentagon spokesman Colonel Dave Lapan said there was no evidence to back up Iranian claims that it had shot down “Western spy drones”. Another US official told Reuters news agency that drones had in the past gone down in the Gulf, but that the cause had always been mechanical failure. There has been no independent corroboration of the Iranian claim.
The head of the Revolutionary Guards’ air force wing, Amir Ali Hajizadeh, said on Sunday that two “Western spy drones” had been shot down in the Gulf. He said “many” other unmanned aerial vehicles (UAVs) had been shot down over an unspecified period but that this was the first time it had been reported.
But Col Lapan said there were “no recent reports that would corroborate what the Revolutionary Guard said about unmanned aerial vehicles”.
The second official, speaking to Reuters on condition on anonymity, said one drone had crashed in the Gulf in early 2009 because of mechanical failings, but landed in international waters.
“We have had cases in which UAVs have gone down in the Gulf … but I don’t have any indication (of a case) where a UAV has been taken down by hostile fire in the Gulf,” the official said.
Last August Iran unveiled what it said was its first domestically built drone, the Karrar. It said it had a range of 1,000km (620 miles) and could carry two 250-pound (115kg) bombs, or a precision bomb of 500 pounds.
The Fifth Fleet of the US navy is based in Bahrain, on the other side of the Gulf from Iran. Iranian commanders have threatened to block shipping through the strategic Strait of Hormuz if it is attacked.
source: BBC News
محسنی اژهای، در پاسخ به اعلام آمادگی مهدی کروبی از رهبران مخالف دولت برای محاکمه علنی گفت «محاکمه آمادگی نمیخواهد و اگر هم آماده نباشد، محاکمه خواهد شد.»
به گزارش زمانه، غلامحسین محسنی اژهای، روز دوشنبه در یک نشست خبری در تهران گفت محاکمه «سران فتنه»، «اقتضائاتی» دارد که به موقع اعلام میشود.
حکومت ایران از میرحسین موسوی و مهدی کروبی دو تن از رهبران مخالف دولت به عنوان «سران فتنه» نام میبرد.
مهدی کروبی یکی از رهبران مخالف دولت روز گذشته در نامهای خطاب به مردم ایران اعلام کرد حاضر است در یک دادگاه علنی که مردم بتوانند حرفهای دو طرف را بشنوند و قضاوت کنند، شرکت کند.
در طول هفته گذشته و بهمناسبت روز نهم دیماه، که حکومت ایران آن را بهعنوان روز «پایان فتنه» مینامد از سوی برخی مقامات حکومتی بارها از «محاکمه سران فتنه» سخن گفته شد.
محسنی اژهای همچنین در این نشست خبری گفت در پرونده سکینه محمدی آشتیانی، «تخفیف» مطرح نیست بلکه امکان «اعاده دادرسی» وجود دارد.
سکینه محمدی آشتیانی، از سوی مقامات قضایی ایران به سنگسار متهم شده است. در چند ماه گذشته خبر احتمال سنگسار وی واکنشهای بینالمللی بسیاری را در پی داشته و کمپینهای گستردهای برای توقف این حکم تشکیل شده است.
سکینه محمدی آشتیانی و سجاد قادرزاده، پسر وی که به تازگی از زندان آزاد شده، رو شنبه ۱۱ دی ۸۹ در نشست خبری که از سوی مقامات قضایی ایران ترتیب داده شده بود، با خبرنگاران خارجی گفتوگو کردند.
سجاد قادرزاده در این نشست خبری محمد مصطفایی و جاوید هوتن کیان، وکلای پرونده سکینه آشتیانی و دو «خبرنگار» آلمانی را مسئول «وخامت بیشتر» پرونده مادرش دانست و گفت محمد مصطفایی پس از گرفتن «دو میلیون تومان» پول از آنها، بدون دیدن سکینه آشتیانی از ایران فرار کرد.
محسنی اژهی در بخش دیگری از این نشست خبری درباره محکومیت مدیر مسئول روزنامه دولتی «ایران» گفت این حکم تعلیقی است و قابل اعتراض است. وی افزود: «حکم قاضی را اگر کم ارزش کنیم نه به نفع جامعه، نه به نفع دستگاه قضائی و نه به نفع متهم است.»
کاوه اشتهاردی، مدیر مسئول روزنامه دولتی ایران از سوی شعبه ۷۶ دادگاه کیفری استان تهران به اتهام «نشر اکاذیب» به شش ماه حبس تعزیری و ۱۰ ضربه شلاق محکوم شده است.
مدیر مسئول روزنامه ایران روز شنبه ١١ دی جاری در گفتوگو با خبرگزاری فارس گفت به دلیل اینکه دستگاه قضایی تصمیم خود را «گرفته» و هر کاری که «بخواهد» میکند، به این رأی اعتراض نخواهد کرد.
کاوه اشتهاردی افزوده بود: «قوه قضائیه با صدور چنین حکمی نشان داد که واقعاً مستقل است، به این معنا که نه به نظر هیأت منصفه مطبوعات اعتنایی دارد و نه به دفاعیات متهم.»
به گفته وی، قاضی و دستگاه قضایی برای خود «حق وتویی» قائل هستند که میتوانند بر خلاف همه اصول و مطالبات افکار عمومی رأی بدهند.
اشتهاردی ١۴ آذر ٨٩ با شکایت مهدی هاشمی رفسنجانی به اتهام «افترا و نشر اکاذیب» در دادگاه مطبوعات محاکمه شد.
در سندی که وبسایت ویکیلیکس منتشر کرده و مربوط به ۹ روز پیش از حمله صدام حسین به کویت در سال ۱۹۹۰ است، سفیر آمریکا برای واشینگتن گزارش کرده است رئیس جمهوری پیشین عراق، خواستار ارسال پیامی برای جورج بوش(پدر) است.
به گزارش رادیو فردا، در این دیدار دو ساعته که به دعوت صدام حسین و درتاریخ ۲۵ ژوییه ۱۹۹۰ صورت گرفته، رئیس جمهوری پیشین عراق، از آپریل گلاسپی، سفیر آمریکا در بغداد خواسته است پیامی را برای جورج بوش برساند.
برپایه این گزارش در این دیدار حاکم پیشین عراق، به «لطمههایی» که به مناسبات عراق و آمریکا وارد شده، اشاره میکند که از جمله آنها ماجرای «مکفارلین» و «ایران کونترا» است که بعد از حمله ایران به شبهجزیره فاو اتفاق افتاد.
به گفته آپریل گلاسپی، صدام حسین ماجرای «ایرانکونترا» را به ناخشنودی آمریکا از پایان جنگ ایران و عراق تعبیر کرده است.
به گفته سفیر وقت آمریکا در بغداد، صدام گفته است «حلقههایی» در دولت آمریکا از بهبود مناسبات عراق و آمریکا ناخشنودند؛ صدام برای این ادعای خود شاهد آورده که این گروهها در دولت آمریکا مثلا به دنبال اطلاعاتی هستند که بفهمند چه کسی جانشین بعدی وی میشود.
برپایه این گزارش، صدام حسین در این دیدار به سفیر آمریکا میگوید عراق از بحران مالی جدی رنج میبرد و ۴۰ میلیارد دلار قرض دارد اما کویت و کشورهای عربی حاضر به افزایش بهای نفت نیستند.
صدام حسین میافزاید «پیروزی عراق بر ایران» نیازمند برنامهای مانند «طرح مارشال» (در آلمان پس از جنگ) است اما آمریکاییها به گفته وی در عوض میخواهند قیمت نفت پایین باشد.
به گفته سفیر آمریکا، رئیس جمهوری عراق، علیرغم این گلایهها گفته است که خواستار گسترش روابط با آمریکاست.
برپایه این گزارش صدام همچنین تاکید کرده که عراق کشوری را تهدید نمیکند و تهدید کسی را هم نمیپذیرد.
رئیس جمهوری وقت عراق در ادامه میگوید دولت آمریکا میداند که این عراق بود که در طول جنگ (با ایران) از کشورهای دوست آمریکا محافظت کرد و نه خود آمریکا.
سفیر آمریکا در ادامه گزارش میدهد که صدام حسین از اینکه آمریکا اعلام کرده به دفاع از دوستان خود متعهد است، دلخور است و آن را عدم بیطرفی در مقابل عراق میداند.
صدام به ویژه از مانور مشترک آمریکا با کویت و امارات گلایه کرده است.
در این دیدار که تنها چند روز به حمله صدام به کویت انجام شده، صدام به سفیر آمریکا گفته است عراقیها به «یا مرگ یا آزادی» معتقدند.
صدام حسین خطاب به آپریل گلاسپی میگوید، میداند که آمریکا میتواند با هواپیما و موشک به عراق ضربه شدید وارد کند اما آمریکا با این همه نباید عراق را به نقطهای بکشاند که مجبور شود منطق را کنار بگذارد. صدام در عین حال تاکید کرده که در صورت اقدام آمریکا به آن پاسخ خواهد داد.
مطابق با این گزارش رئیس جمهوری پیشین عراق به سفیر آمریکا گفته است که از دولت آمریکا میخواهد در مناقشه میان اعراب هیچ نقشی بازی نکند و بگذارد خود اعراب و از طریق دیپلماسی آن را حل کنند.
وی از مواضع مقامهای آمریکایی و به ویژه وزیر دفاع آمریکا گلایه کرده و میگوید عراق تجربه جنگ را دارد و خواهان جنگ دیگری نیست؛ مطابق با این گزارش صدام به سفیر آمریکا گفته است: «ما را به جنگ وادار نکنید. نگذارید جنگ برای ما تنها انتخاب باشد تا از طریق آن از شرافتمان دفاع کنیم.»
در ادامه گزارش سفارت آمریکا، صدام برای روشن شدن خطی مشی خود برای سفیر آمریکا مثالی میآورد.
صدام حسین به سفیر میگوید به رهبران کردهای عراق در سال ۱۹۷۴ گفت که آماده است از نصف «شط العرب» صرف نظر کند و آن را به ایران بدهد تا همه عراقِ ثروتمند را داشته باشد.
صدام میگوید که رهبران کرد عراقی شرط بستند که صدام از نصف «شط العرب» نمیگذرد اما کردها اشتباه میکردند.
رئیس جمهوری پیشین عراق در ادامه میافزاید که وی میتواند(در مناقشه با کویت) همان خط مشی ۱۹۷۴ را داشته باشد.
در این دیدار سفیر آمریکا در پاسخ به گلایههای صدام از رسانههای آمریکایی میگوید که رئیس جمهوری ایالات متحده، بر آنها کنترلی ندارد و آنها نظر خود را میگویند.
سفیر آمریکا همچنین توضیح میدهد که جورج بوش(پدر) خواهان روابط بهتر با عراق است و برای نمونه به مخالفت بوش با مصوبات کنگره برای تحریم عراق اشاره میکند که با خنده صدام حسین مواجه میشود.
صدام حسین به سفیر آمریکا میگوید چیزی برای خریدن از آمریکا باقی نمانده است و همه چیز به غیر از گندم ممنوع شده است و آنهم به زودی ممنوع میشود چون آمریکاییهای میگویند کاربرد دوگانه دارد.
آپریل گلاسپی، سفیر وقت آمریکا در بغداد سپس به تمایل جورج بوش به دوستی و علاقه مشترک دو کشور برای صلح و ثبات در خاورمیانه اشاره میکند.
سفیر آمریکا در ادامه نگرانی آمریکا را با صدام در میان میگذارد.
سفیر آمریکا میگوید واشینگتن از اظهار نظر رئیس جمهور و وزیر خارجه عراق که علنی گفتهاند اقدامات کویت معادل با تجاوز نظامی است نگران است و به اطلاع صدام میرساند که آمریکا مطلع شده بسیاری از یگانهای گارد ریاست جمهوری عراق به سوی مرز کویت گسیل شدهاند.
سفیر آمریکا تصریح میکند: «آیا منطقی نیست که ما یک سئوال ساده بپرسیم، در فضای دوستانه و نه تقابل، چه نیاتی در سر دارید؟»
برپایه گزارش سفارت آمریکا صدام در پاسخ میگوید که این پرسشی منطقی است و اذعان میکند که آمریکا درباره صلح و ثبات منطقه دارای نگرانی است و وظیفه آمریکا به عنوان ابرقدرت همین است.
صدام میگوید: «اما ما چطور به آنها (کویت و امارات) بفهمانیم که چقدر در عذابیم.»
صدام به سفیر آمریکا گفته است که وضع مالی عراق چنان خراب شده که تامین اجتماعی مجبور است مستمری بیوهها و یتیمها را قطع کند.
وی در ادامه به سفیر آمریکا میگوید که عراق همه راهها را امتحان کرده است و حتی به ملک فهد، پادشاه وقت سعودی، گفته است نشستی چهارجانبه با حضور عراق، عربستان، امارات و کویت تشکیل گردد و برای مشکلات مالی عراق و قیمت پایین نفت چارهای اندیشیده شود که به گفته وی به نتیجه مطلوب نرسیده است.
در ادامه گزارش سفارت آمریکا آمده است، در میانه این دیدار، حسنی مبارک به رئیس جمهوری عراق تلفن زد و او جلسه را ترک کرد.
صدام پس از پایان مکالمه تلفنی با مبارک، به سفیر آمریکا میگوید به مبارک گفتم تا دیدار آتی با هیات کویتی اتفاقی نخواهد افتاد.
در جمعبندی سفارت آمریکا آمده است صدام به دلایل روشن ژئوپولتیک، دست کم خواهان یک رابطه درست با ایالات متحده است؛ به ویژه تا وقتی که با «تهدید جدی اسرائیل و ایران» مواجه است.
در این جمعبندی قید شده که دیپلماتهای کنونی به یاد نمیروند صدام سفیری را احضار کرده باشد که طبق این گزارش حکایت از نگرانی صدام دارد.
برپایه گزارش سفارت آمریکا رئیس جمهوری وقت عراق به اقدام ناگهانی آمریکا برای برگزاری مانور با ابوظبی مشکوک است و آن را نشانه جانبداری آمریکا از یک طرف میداند.
به گفته آپریل گلاسپی، سفیر آمریکا، صدام حسین در مورد مناقشه با کویت تاکید دارد که خواهان «حل و فصل صلحآمیز» مسئله است که به باور سفارتخانه آمریکا صدام «مطمئنا صادق» است اما شرایط برای نیل به آن دشوار.
در اعتراض به محدویت های اعمال شده توسط دولت مصر در مورد ورود اعضای ایرانی کاروان آسیایی کمک به غزه تظاهراتی در تهران برگزار شده است.
به گزارش بیبیسی، روز سه شنبه، 14 دیماه (4 ژانویه)، خبرگزاری های داخلی ایران گزارش کردند که در اعتراض به ممانعت دولت مصر از ورود اعضای ایرانی کاروان امدادرسانی آسیای 1 به نوار غزه، گروهی از دانشجویان دانشگاه های ایران در برابر دفتر حفاظت از منافع مصر در تهران دست به اعتراض زدند.
این تجمع اعتراضی در ساعات شامگاه دوشنبه برگزار شد و تجمع کنندگان، ضمن محکوم کردن اقدام مصر در این زمینه، خواستار واکنش جمهوری اسلامی به آن شدند.
به گزارش خبرگزاری دولتی ایران – ایرنا – تظاهرکنندگان دولت مصر را به همکاری با اسرائیل متهم کردند و آنچه را که “بی تفاوتی دولت های اسلامی و عربی” نسبت به محاصره اقتصادی غزه می خواندند مورد انتقاد قرار دادند.
آنان بدون نام بردن از کشور خاصی، “کمک های همه جانبه برخی کشورهای عربی” به اسرائیل را محکوم دانستند و گفتند که این موانع “قادر به جلوگیری از شکل گیری امت اسلامی نخواهد شد” و تهدید کردند که به زودی، مسلمانان جهان “انتقام مردم مظلوم غزه را از آنان خواهند گرفت.”
به گزارش منابع خبری جمهوری اسلامی، تظاهرکنندگان، وضعیت غزه را نشانه “رسوایی حقوق بشر غربی و نمونه کارکرد اسلام آمریکایی” توصیف کردند و شعارهای تندی علیه دولت مصر و حسنی مبارک، رئیس جمهوری آن کشور سر دادند.
تجمع کنندگان همچنین از دولت جمهوری اسلامی خواستند تا در مناسبات خود با دولت مصر تجدید نظر کند و در صدد برقراری روابط سیاسی با آن کشور بر نیاید.
مصر و ایران در دهه 1970 روابط نزدیکی داشتند اما کوتاه مدتی پس از انقلاب اسلامی سال 1979 در ایران، این روابط به دستور آیت الله روح الله خمینی قطع شد و با وجود برخی تلاش ها در سال های اخیر از سوی هر دو طرف، هنوز برقرار نشده است.
روز دوشنبه، مقامات مصری به شهروندان ایرانی عضو کاروان آسیایی کمک به ساکنان غزه، از جمله چند نماینده مجلس جمهوری اسلامی، اجازه ندادند با عبور از مرز مشترک مصر و غزه، وارد این بخش از سرزمین های فلسطینی شوند.
حدود یکصد تن هدایای کشورهای آسیایی برای ساکنان نوار غزه با عنوان “کاروان کمک آسیای 1″ پس از حدود یک ماه سفر، روز گذشته از طریق گذرگاه مرزی رفح بین مصر و غزه، وارد این بخش از سرزمین های فلسطینی شد.
این کاروان حامل حدود یک میلیون دلار انواع کمک های بشردوستانه برای مردم غزه بود و بیش از یکصد تن از فعالان طرفدار فلسطینیان از هجده کشور، از جمله ایران، آن را همراهی می کردند.
کاروان آسیای 1 سفر خود را در روز 2 دسامبر از پایتخت هند آغاز کرد و پس از عبور از کشورهای پاکستان، ایران، ترکیه، سوریه و لبنان، روز دوشنبه از گذرگاه رفح در مرز مصر و نوار غزه عبور کرد.
قرار بود این کاروان روز 27 دسامبر و در سالگرد جنگ بیست و دو روزه اسرائیل علیه غزه در سال 2008 به غزه برسد اما سفر آن تا روز گذشته به طول انجامید.
Click here to view the embedded video.
اینها جملاتی است که ابوالحسن بنیصدر در مورد آیتالله خمینی میگوید:«باور نمیکردیم یک مرجع تقلید دروغ بگوید…»، «در مورد همین ولایت فقیه آقای خمینی پنج بار نظرهای ضد و نقیض اظهار کرده…»، «شما نمیتوانید یک مورد پیدا کنید که ابتکار خودش باشد. همین تزِ ولایت فقیه هم جواب یک سوال بود که در درسهای نجف از او پرسیدند وگرنه خودش ابتکار نکرده بود….»
ابوالحسن بنیصدر، نخستین رییس جمهور تاریخ ایران، میهمان دومین شماره از گفتوگوی مجلهی تصویریِ «دیدگاه»، است. محور نخست گفتوگوی ما بررسی تفکر و مواضع سیاسی آیتالله خمینی در دورههای مختلف از زبان بنیصدر است. بسیاری از اصلاحطلبان و رهبران جنبش سبز، دولت محمود احمدینژاد و قدرت کنونی حاکم بر ایران را دور از آرمانها و هدفهای آیتالله خمینی میدانند. آنها معتقدند راه برونرفت از بحران کنونی ایران، بازگشت به آرمانهای بنیانگذار جمهوری اسلامی است. شعار اصلی اصلاحطلبان در پافشاری بر بازگشت به آرمانهای آیتالله خمینی استراتژی است یا تاکتیک؟ آیا آیت الله خمینی واقعا به ولایت مطلقهی فقیه اعتقاد داشت؟ بنیصدر سیر آرمانخواهی آیتالله خمینی را چگونه تفسیر میکند؟ با این پرسشها در یک شب سرد و برفی در حومه پاریس به دیدار ابوالحسن بنیصدر رفتیم.
تصویری که اصلاحطلبان و رهبران جنبش سبز در ایران از آقای خمینی نشان میدهند را تا چه حد به شخصیت آقای خمینی نزدیک میدانید؟
والله از دید من تصوری که ارائه میدهند ضد واقعیتی است که آقای خمینی بود. میگویند این تاکتیک است؛ استراتژی نیست و برای سپاه و نیروهای درون رژیم و اینهاست و این که ما در خط امام هستیم و اصولگرایان از خط امام بیرون رفتهاند. اما واقعیت این است که با جامعه باید راست و شفاف حرف زد. تاکتیک از استراتژی میآید، نمیتوان تاکتیک را مستقل از استراتژی تصور کرد.
فکر میکنید این چه پیامد منفیای میتواند برای جریان جنبش اعتراضی مردم ایران داشته باشد؟
همین را دارم میگویم. سوال درستی است. ببینید الان خود ولایت فقیه. آقای خمینی معتقد بود یا نبود؟ بود! و در جواب همین آقای خامنهای گفت که ولایت فقیه، مطلقه است. بعد آقای منتظری گفت که این ولایت مطلقه از مصادیق شرک است. یعنی آقای خمینی را به لحاظ این اعتقاد مشرک می دانست. منتهی این را به صراحت نگفت. گفت: ولایت مطلقهی فقیه از مصادیق شرک است.
بنابر این کسی که به ولایت مطلقهی فقیه قائل باشد او مشرک است. خب آقای خمینی به ولایت مطلقه معتقد بود. خب چه جور میشود ولایت مطلقهی فقیه را با ولایت جمهور مردم سازگار کرد؟ ناشدنی است. مردم هم می دانند که این تناقض است. به کار برندهی تاکتیک دو سر طلا می شود. هم کسی که داخل رژیم است می گوید دروغ می گویی هم آن که بیرون رژیم است. تاکتیک برای این است که طرف موثر واقع شود اما وقتی مردم بداند که دروغ است اثر منفی میگذارد.
و پیامدش برای جنبش اعتراضی مردم ایران چه خواهد بود؟
همین می شود که امروز می بینید. گیجی می آورد.
آیا فکر میکنید ممکن است اصلاحطلبان یا کسانی که با عنوان اصلاحطلب یا رهبران جنبش سبز، امروز در ایران و چه خارج از ایران وقتی از شخصیت آقای خمینی صحبت میکنند منظورشان یک تقسیمبندی بین شخصیت آقای خمینیِ قبل از انقلاب و بعد از انقلاب باشد؟
بله. بعضیهایشان به صراحت میگویند که ما خمینی نوفل لوشاتو را میخواهیم.
می توانم بپرسم دقیقا چه کسانی؟
در دل همه شان. بعضیهایشان مثل آقای تاج زاده و برخی از ملی-مذهبیها این را اظهار میکنند. جناب آقای دکتر یزدی و نهضت آزادی که میگوید برگردیم به قانون اساسیِ پیشنویس. همهشان دلشان میخواهد به خمینی پیش از انقلاب برگردند اما بعضیهایشان این جرات را به خودشان دادهاند که این را اظهار هم بکنند.
شخص شما چطور؟ به عنوان نخستین رییس جمهور ایران آیا تفاوتی بین آقای خمینی پیش از انقلاب و بعد از انقلاب میبینید؟
تضاد اول را در این میبینم که این آقای خمینی در نوفل لوشاتو چنان بیان آزادیی را عرضه کرد که مطبوعات غرب به او عنوان «آیت الله لیبرتر» لقب دادند. نه لیبرال! لیبرتر! یعنی آزادی خواه کامل.
اما او رفت ایران و شد ولایت مطلقهی فقیه. یعنی ضد آن. یا آن چه به آزادیها مربوط میشود، نظیر این که: کمونیست هم میتواند فعالیت داشته باشد. عقاید آزاد است. زن در پوشش آزاد است. زن میتواند رییس جمهور باشد. ولایت با جمهورِ مردم است و… . خب حالا ببینید این مواضع با ولایت مطلقهی فقیه چه قدر در تضاد است؟
شما این تضادها را از چه تاریخی متوجه شدید؟
از همان روز ورود به ایران که ایشان در بهشت زهرا سخنرانی کرد (البته من حضور نداشتم و بعدها شنیدم) او دیگر آن آدم نوفل لوشاتو نبود. «مردم حرکت می کنند» و «من دنبال مردم هستم» و «مردم نیازی به خمینی ندارد»، این حرفها نبود. «میزنم» و «میبندم» و «این دولت را برکنار می کنم» و «دولت معین می کنم» و «من توی دهن این دولت می زنم» شده بود.
برمی گردیم به پیش از سخنرانی ایشان در بهشت زهرا و دورانی که در پاریس بودند. آیا در آن دوران شما صحبتهای آقای خمینی را باور میکردید؟
باور داشتم. قطعا. اولا کمیسیونی بود که خبرنگاران سوالها را اول میدادند به آقای دکتر یزدی و آقای دکتر یزدی سوالها را میآورد به کمیسیون. آن کمیسیون جوابها را تهیه میکرد و میداد به آقای خمینی. خبرنگاران میرفتند پیش آقای خمینی، آقای خمینی هم آن جوابها را به خبرنگاران میداد و خب سوالها را ما تهیه میکردیم و خب بیان آزادی بود. بی خود که نگفتهاند «آیتالله لیبرتر». ما ایشان را یک برد بزرگ برای ایران می دانستیم که برای اولین بار از زبان یک مرجع تقلید دینی اسلام به مثابه بیان آزادی ارائه میشد. هنوز هم به نظر من یکی از مهمترین دستاوردهای انقلاب ایران است. چون تا آن بیان دینی از بیان قدرت به بیان آزادی برنگردد مشکل ایران و هیچ جامعهی مسلمانی حل نمیشود. خب ما باور داشتیم به حرفهایش. برای این که ما باور نمیکردیم یک مرجع تقلید دروغ بگوید. برای این که اگر باور نداشت که نمیگفت. میگفتیم اینها را خوانده، قبول کرده و گفته. او باید میدانست که دین یعنی تعهد. کی فکر می کرد دروغ می گوید؟ هیچ کس.
اما همسر شما در مورد ترجمهی کتاب «ولایت فقیه» با شما تماس میگیرد و به شما میگوید من این کتاب را خواندهام و آن را حاوی اندیشههای ارتجاعی دیدم. شما به ایشان اصرار میکنید که در ترجمهی کتاب کمک کنند و این کتاب با کمک مترجم دیگری به زبان فرانسه منتشر میشود. علت اصرار شما برای انتشار این کتاب چه بود؟
اگر میخواستم افکار عمومی غرب بداند که ما با چه مشکلی روبه رو هستیم، چه کار باید می کردم؟ همان کار را باید می کردم. حالا اگر من میگفتم با چه نیتی این کار را کردم خب گردن من میرفت. درست است؟ نمیگذاشتند من راحت آب خوش از گلو فروببرم. خب غرب که می دانست ولایت مطلقهی فقیه یعنی چه. کلیسای قرون وسطا را ندیده بود؟ دیده بود دیگر.
در واقع شما میخواستید با انتشار این کتاب اندیشههای ایشان در معرض نقد دیگران قرار بگیرد؟
بله قرار گرفت و بلافاصله هم نتیجه داد. بعد از انتشار کتاب تازه دوزاری غرب افتاد که او را آیتالله لیبرتر میدانست. و خب دیدند این تزش ولایت فقیه است. یعنی همان ولایت پاپ.
چون نظر ارسطو است دیگر. بعد رفته کلیسا. بعد ملا احمد نراقی آن را طرح کرده، البته نه به این معنا که ایشان طرح کرده و بعد هم آقای خمینی طرح کرده. پس نتیجه هم داد. من از خود انتقاد کردم چرا که به لحاظ اخلاقی درست نبود و اخلاقا به من نچسبید. برای این که اگر صریح و شفاف این کار را میکردم خب معلوم بود که من میخواهم دنیا بفهمد ما با چنین مشکلی داریم روبهرو میشویم. حواس دنیا جمع شود. البته خود آقای خمینی اصلا موافق نبود. حتی وقتی هم آوردند امضا کند گفت امضا نمیکنم. ما گفتیم باید امضا کنید تا بتوانند نشر بدهند. امضا نکرد و گفت آقای بنیصدر به جای من امضا کند.
فکر می کنید سهم شما در شکل گیری قدرت حاکم بر ایران و آن چه تا به امروز اتفاق افتاده سهم شما در شکلگیری این قدرت چه بوده؟
در شکلگیری آن سهمی نداشتم؛ اما در مبارزه با آن همه جور سهمی داشتم.
خودتان را هم مقصر نمیدانید؟
اصلا و ابدا. برای این که شکلگیری یعنی این که من بگویم آزادی نه! ولی استبداد آری! که چنین حرفی نزدم و عملی هم نکردم یا بگویم: استقلال نه! وابستگی آری! که این را هم نکردم. آن ستون پایهها را هم که من نساختم و مخالف هم بودم. مخالف تشکیل سپاه بودم، مخالف کمیتهها بودم، مخالف دادستان انقلاب بودم همهی این ها را هم اظهار کردم. بنابر این در آن چه که این وضعیت را ایجاد کرده نبودم. در قانون اساسی هم مخالف ولایت فقیه بودم و در مجلس هم گفتم. در خاطرات آقای منتظری هم هست. خود آقای خمینی هم یکی از سه دلیلی که مخالف بود من رییس جمهور شوم این بود که با ولایت فقیه مخالفم.
چهقدر آقای خمینیِ قبل از انقلاب و بعد از انقلاب از طریق چهرههای اصلاح طلبی که از آن ها اسم بردیم نظیر آقای رفسنجانی آقای موسوی، آقای کروبی و همان روحانیونی که در آن دوره بودند، به سمت دیکتاتوری هُل داده شد؟
باید دید در آن زمان چه کسانی چه نقشی داشتند. آقای موسوی، آقای خاتمی و حتی آقای کروبی نقشی نداشتند که بتوانند ایشان را به سمت دیکتاتوری سوق بدهند. ولی آقای هاشمی رفسنجانی، آقای خامنه ای، آقای بهشتی نقش داشتند.
خب نقش آقای هاشمی رفسنجانی، خامنه ای و بهشتی را در سوق دادن آقای خمینی به سمت دیکتاتوریی که شخصیت او را پیش از سخنرانی بهشت زهرای ایشان متفاوت میکرد تاثیر گذار میدانید؟
قطعا. وقتی آقای بهشتی از دیکتاتوری صُلحا مینویسد و میگوید. وقتی آقای هاشمیرفسنجانی از دولت حزب واحد صحبت میکند. اینها تزهای دیکتاتوری است.
یعنی آقای خمینی یک ثبات شخصیتی نداشت که بتواند این موازنه را برقرار کند؟
در طول عمر سیاسیاش اهل ابتکار نبود. خودش مینویسد: «من موافق نخست وزیری بازرگان نبودم ولی به اصرار این و آن پذیرفتم»، «موافق رییس جمهوری بنی صدر نبودم ولی پذیرفتم.» پس واکنش بود این. در قضیه گروگانگیری آقای خوئینیها میگوید به دانشجویان گفتیم شما این کار را بکنید امام خواهد پذیرفت. در واقع هم، چنین شد. رفتار او عموما عکسالعمل بوده. هیچ وقت عمل نبوده. کدام ابتکاری را ایشان طرح کرده؟
پس در واقع شما این بخش از شخصیتِ دموکراتیکِ آقای خمینی که امروز اصلاح طلبان به آن متوسل می شوند را یک تاکتیک مبارزاتی میدانید که ایشان خودشان به آن متوسل میشد (برای پیروز شدن…
خود او بعدا میگفت این طور بوده. ما نمیدانستیم تاکتیک است. همان طور که توضیح دادم ما میگفتیم این مرجع است و وقتی گفت، یعنی پذیرفته؛ پس استراتژی است. بعدها در ایران گفت من چیزهایی که از راه مصلحت گفتهام اگر لازم بشود خلافش را میگویم.
یعنی در مورد حجاب خانم ها در مورد ورود روحانیون به حاکمیت…
همهی اینها تاکتیک بوده.
و فقط به خاطر مصلحت اینها را میگفته؟
احسنت. این را بعد خود ایشان گفت. والا ما در نوفل لوشاتو فکر میکردیم او اینها را میگوید چون باور کرده است.
بدترین خصلتی که در آقای خمینی سراغ داشتید و دارید چه بود؟
همین این که «واکنش» بود نه «کنش» و در نتیجه بسته به این که آن جوی که نسبت به آن واکنش میشد، تغییر موضع میداد. در فرانسه جو، جوِ طرفداران دموکراسی و بیانِ آزادی بود و او شده بود «آیت الله لیبرتر». رفتیم ایران، آن جا جو شد جوِ «دیکتاتوری صُلحا» و او هم شد دیکتاتوری ولایت مطلقهی فقیه. شما نگاه کنید در مورد همین ولایت فقیه آقای خمینی پنج بار نظرهای ضد و نقیض اظهار کرده. بنابر نوشتهی آقای منتظری در قم که بوده مخالف ولایت فقیه بوده. آقای منتظری میگوید من و مطهری رفتیم پهلویش طرح کردیم و گفت نخیر ما ولایت نداریم. رفتند نجف، «ولایت فقیه» را نوشتند که در آن جا می گوید ولایت فقیه یعنی اجرای قانون اسلام. آمد در نوفل لوشاتو و فرانسه، ولایت جمهورِ مردم را پذیرفت. «ولایت با جمهورِ مردم است» از زبان این آقا بیرون آمد. «میزان رای مردم است» را ایشان گفت. رسید به تهران که در پیشنویسِ قانون اساسی نوشته شده بود ولایت از آنِ مردم است. اما در مجلس خبرگان به تعبیر آقای منتظری به «نظارت فقیه» تبدیل شد. به تعبیر آقای منتظری. آن هم از قانون اساسی که گفت اگر به آن رأی بدهید به اسلام رأی دادهاید. وقتی قضیه اعدام سلمان رشدی پیش آمد و آقای خامنه ای گفت: «اگر توبه کند؟» و جواب شنید: «معلوم میشود شما ولایت مطلقهی فقیه را قبول ندارید.» این آقا هم جواب داد: «نخیر سمعا و طاعتا قبول دارم.»
هر پنج مورد هم واکنش است. آدمی که صاحب اندیشه باشد نمی تواند که این طور ضد و نقیض موضع بگیرد. این آدم گیر عمدهاش این بود.
با این اوصاف و طبق گفتههای شما اگر اصلاح طلبان و کسانی که با عنوان رهبران جنبش سبز امروز میخواهند به آرمانهای آقای خمینی برگردند باید در انتظار چه چیزی باشیم؟ تکرار دههی شصت؟
در انتظار بن بست. برای این که آن جامعه به سمت دورانی که شاید یکی از سیاه ترین دوران تاریخ ایران است حرکت نمیکند. جنگ هشت سالهای که یک نسل ایرانی را قربانی کرد. آقایان میگویند هزار میلیارد دلار هم از آن جنگ زیان شد. آن کشتارها در زندانها؛ کار چنگیزخانِ مغول نیست که بگوییم کشتار کرده. یک مرجع تقلید است؛ دوخط مینویسد که: هر کس سر موضع خود هست، اعدام.
و کسانی چون میرحسین موسوی، کروبی، خاتمی و هاشمی رفسنجانی که امروز از بازگشت به دوران طلایی آقای خمینی صحبت می کنند این چشم انداز را نمی دانند و از آن بی خبرند؟
این جواب شما را یکی از این گزارشهای ویکی لیکس خوب میدهد. میگوید: آقای هاشمی رفسنجانی به یکی از نزدیکان خود گفته که او به یک منبع اطلاعاتیِ آمریکایی گفته که آقای خامنهای بیماری سرطان خون دارد و در آینده چند ماهی بیشتر زنده نیست و ایشان یعنی آقای هاشمی رفسنجانی در تدارکِ جانشینِ ایشان شدن است و قرار است رهبران جنبش، فروبخوابانند جنبش را که مزاحم رهبر شدن آقای هاشمی رفسنجانی نشوند.
یعنی شما رکود فعلی جنبش را هم مرتبط می بینید با…
خب من می بینم که آن جنبش عملا رکود کرده و آن تظاهرات و آن حرکتها دیگر نیست. دعوت به جنبشی هم در کار نیست.
از طرفی این دفعهی چهارم است که آقای خامنهای به قم میرود. دو هدف روشن دارد. یکی زدن آقای هاشمی رفسنجانی و یکی هم زمینهسازی برای آقازاده. بی خودی که آقای مصباح خواب ندیده است. خواب دیده است که امام صادق به او گفته مبادا غیر از آیتالله مجتبی خامنهای کس دیگری رهبر شود. خود خواب دیدن و نقل کردن یعنی این که مرگ آقای خامنهای نزدیک است.
علت کودتای انتخاباتی سال 1388 هم همین بود. دعوا بر سر رهبری است. فرض کنید آقای موسوی رییس جمهور میشد و آقای خامنهای هم میمرد. آن وقت سه نفر بر اساس قانون اساسی تا رهبر جدید معین بشود جانشین رهبر میشدند. این شورای سه نفره را رییس مجلس خبرگان، (که آقای هاشمی رفسنجانی است)، رییس جمهوری (که میشد آقای موسوی) و رییس قوهی قضاییه تشکیل میدادند و قاعدتا در این شورا رییس قوهی قضاییه هر که بود و هر موضعی که داشت اقلیت میشد و این دو (هاشمی رفسنجانی و میرحسین موسوی) مجلس خبرگان را هم میتوانستند برانگیزانند تا به آقای هاشمی رفسنجانی رای بدهند که بشود رهبر.
اما حالا اگر ایشان از دنیا برود. دو نفر آن طرف است و یک نفر این طرف. اگر بگوییم که شیخ صادق لاریجانی (رییس قوهی قضاییه) طرف آقای احمدینژاد نیست و جدا از اوست طرف آقای هاشمی رفسنجانی هم نیست. بنابر این سه رأی مخالف وجود دارد. اینها نمیتوانند مجلس خبرگان را تحت تأثیر بگذارند. احتمالا مافیاهای مالی-نظامی هستند که نقش پیدا میکنند. فشار آن هاست که رهبر آینده را تعیین خواهد کرد.
و در شخصیت آقای هاشمی رفسنجانی و با شناختی که شما از شخصیت ایشان دارید آیا ویژگیهایی وجود دارد که بشود مطالبات اعتراضی مردم ایران را از طریق ایشان دنبال کرد و به یک جامعهی دموکراتیک رسید؟
والله اگر وضعیت امروز را کسی غیر از آقای هاشمی رفسنجانی تصدی کرده بود میشد جواب داد بله. اما رهبری آقای خامنهای حاصل نامهی جعلی است که آقای هاشمی رفسنجانی هم در آن شرکت داشته. من این جا آن نامه را دادم به دو کارشناس خط و تصدیق کردند که آن نوشته از آقای خمینی به آیت الله مشکینی، خط آقای خمینی نیست.
خط آقای هاشمی بوده؟
نه خط آقای هاشمی هم نیست. به خط پسر میماند نه خط پدر. خط آقای احمد خمینی است.
می توانم خواهش کنم بیشتر توضیح بدهید؟
محتوای نامه این بود که آقای خمینی به رییس مجلس خبرگان نوشته است که رهبر لازم نیست مرجع باشد و غیر مرجع هم می تواند رهبر باشد. پس توانستند به آقای خامنه ای که مرجع نبود و گذشته از این که اصلا مجتهد هم نبود و نیست رأی بدهند که رهبر شود. و این هم خلاف قانون اساسی بود.
مجلس خبرگان، حق نداشت به آن نامه ترتیب اثر بدهد برای این که خلاف قانون اساسی بود. قانون اساسی میگفت رهبر باید مرجع باشد. اما با مشارکت آقای هاشمی رفسنجانی همان نامهی تقلبی به یک مجوز تبدیل شد برای رهبری آقای خامنهای. من دو نمونه از دستخطهای آقای خمینی را به علاوهی این نامه و دو نمونه از دستخطهای آقای احمد خمینی را به دو کارشناس بینالمللی خط شناسی دادم و یک وکیل دادگستری هم بر نتیجهی کار آنها ناظر بود تا از جهتِ حقوقی پاسخی که دریافت میکنیم کاملا در دادگاه قابل دفاع باشد. چون ممکن بود شکایت کند و بگوید دروغ میگوید. آنها نظر دادند که این خط از آقای خمینی نیست. روزنامهی لوموند نتیجه این کارشناسی را انتشار داد. سفارت ایران در فرانسه به لوموند اعتراض کرد که چرا شما این را منتشر کردید؟ جواب شنید که این را دو کارشناس بین المللی خط میگویند، شما اگر اعتراض دارید میتوانید بروید دادگاه. آنها هرگز نرفتند دادگاه. برای این که واقعیت داشت.
آقای دکتر بنیصدر، شناخت شما به آقای خمینی فقط به شناخت خودتان محدود نمیشود، پدر شما هم گویا با ایشان آشنایی داشتند شما از شناخت پدرتان از آقای خمینی اطلاعی دارید؟
بله.
شخصیت آقای آیتالله خمینی را چه طور برای شما تعریف می کرد؟
کاش به حرفش گوش میکردید. ایشان برای معالجهی چشمش آمده بود به فرانسه.
آقای؟
پدرم. در حضور من، آقای حبیبی و آقای قطبزادهیِ مرحوم از او پرسیدیم که نظر شما نسبت به آقای خمینی چیست؟ گفت به لحاظ غیرت ایشان با غیرت است و به این جهت ما برای این که این پسره (منظورش از پسره شاه بود) زیادی از جایش درنرود و یک کسی باشد که جلویش بایستد همه گفتیم خمینی به عنوان مرجع خوب است، ولی حواستان را جمع کنید این «یکجو مست» است. اگر قدرت دستش بیفتد خدا را بنده نیست. متاسفانه ما به این قسمت اخیر حرف ایشان توجه نکردیم.
و بهترین خصلتی که در ایشان سراغ داشتید چه بود؟
انطباقپذیری بسیار شگفت او. فرض کنید حالا او به فرانسه آمده. این آدمی که در نجف به او میگفتید با یک خبرنگار مصاحبه کن زیر بار نمیرفت. خب در این جا صبح تا شب مصاحبه میکرد. خب این با آن طرز فکری که بعدها از خودش نشان میداد خب اگر یک مورد خطا میکرد کلکش کنده بود. اگر یکی از این عبارتهای «ولایت فقیه» و مشابه آن بر زبانش میآمد، داد همه در میآمد که این میخواهد برگردد به دوران انکیزیسیون و تفتیش عقاید و دمار از روزگارش در میآوردند. یک بار سردبیر روزنامهی لوموند آمد به دیدار ایشان. در اتاق آقای خمینی، دکتر یزدی، قطبزاده، احمد خمینی بوده و آقای اشراقی و من نشسته بودیم. سردبیر لوموند از آقای خمینی سوال میپرسید. آقای قطبزاده سوالها را ترجمه میکرد. آقای خمینی به من نگاه میکرد. من به فارسی به او یک چیزهایی میگفتم. او هم به آقای قطبزاده جواب میداد و قطبزاده آن جواب را به فرانسه برای سردبیر لوموند ترجمه میکرد. بعدها آقای اریک رولو در تهران به من گفت که وقتی سردبیر لوموند به هیات تحریریه برمیگردد، میگوید: «رفتم یک طبل میان تهی دیدم.» و قرار می شود که این را بکند سرمقاله: طبل میان تهی.
از داخل لوموند به آقای قطبزاده میگویند که سردبیر قرار است فردا چنین سرمقالهای بنویسد. قطبزاده می دود و میرود به لوموند و آنقدر مینشیند آنجا و با آنها چانه میزند تا این او را از نوشتن این سرمقاله منصرف می کند.
می خواهم بگویم مطبوعات این جوری بودند. نمیآمدند از ایشان ستایش کنند. دنبال این بودند که از آقای خمینی گزک گیر بیاورند و در شیپورشان بدمند و اینها در داخل کشور بازتاب پیدا کند و آن روحیه از بین برود و زمینه برای دکتر بختیار فراهم شود.
خب این انطباقپذیری شگرفی داشت که توانست خود را کاملا در اختیار آن هیاتی بگذارد که جوابها را تهیه میکرد. این در عین حال هم حسنش بود هم عیبش. بسته به این که کجا با چی انطباق پیدا کند. اگر دائم با آزادی در انطباق میماند بسیار حسن بزرگی بود؛ اما همیشه این طور نشد.
داریوش همایون قبل از انقلاب روزنامهنگار، دبیر سندیکای خبرنگاران و قائم مقام دبیرکل حزب رستاخیز بود. وی برای دورهای وزیر اطلاعات و جهانگردی و همچنین سخنگوی دولت جمشید آموزگار بود. اندکی قبل از انقلاب، دولت شریف امامی، برخی از رجال دورههای قبل را از کار برکنار و به زندان منتقل کرد که داریوش همایون نیز از آنها بود. وی بعد از انقلاب از ایران خارج شد و در سال 1992 حزب مشروطه ایران را تشکیل داده و از فعالان مشروطهخواهی در خارج از مرزهای ایران است. تهران ریویو با داریوش همایون به گفتگو نشسته است.
اکنون قریب به یک سال و نیم از برآمدن جنبش سبز میگذرد. برخی سکوت کنونی در خیابانها و دانشگاههای کشور را به نشانه تمام شدن و یا حتی شکست جنبش ارزیابی میکنند. به نظر شما جنبش مردمی ایران اکنون در چه مرحلهای قرار دارد و تا چه حد توانسته خود را «زنده» نگه دارد؟
باید توجه کرد که این جنبش برای تکان دادن جامعه شروع نشد. این جنبش با شعار «رای من کو» آمد. تقلب انتخاباتی صورت گرفته بود. مردم به آن تقلب اعتراض کردند و به خیابانها آمدند. در این مرحله حرکتی صورت گرفت و رژیم هم غافلگیر شد و نتوانست مقابله کند و آن صحنهها را شاهد بودیم. اما آن جنبش سبز نبود. آن یک جنبش اعتراضی به انتخابات بود. جنبش سبز از آن هنگام شروع شد. یعنی این مردمی که به دنبال رایشان بودند، نگاه کردند که برای چه چیزی این انتخابات و این رای را میخواستند؟ پیش از آن اقداماتی در جامعه ایران صورت گرفته بود که طرز تفکر سیاسی را تغییر داده بود.
در فاصله تظاهرات خیابانی، مردم به آن اقدامات و پیشینه سیاسی جامعه ایران بازگشتند ـ به آن گفتمان “مطالبه محور” و حتی آن فراخوان ملی رفراندوم که 5 سال پیش برای نخستین بار «خودی» و «غیر خودی» را از بحث سیاسی بیرون راند. تمام این ها در خودآگاهی مردم شروع به ریشه گرفتن کرد ـ مردمی که در آن چند روز صرفا برای اعتراض به انتخابات به خیابانها آمده بودند. از آن جاست که ما شروع جنبش سبز را میبینیم. جنبشی برای دگرگون کردن فرهنگ سیاسی ایران و اصولا برای دگرگون کردن ذهنیت سیاسی ایرانیان. کوشندگان جنبش سبز که عده بیشماری هستند حرکت به سمت ژرفای مساله را آغاز کردند: مساله فقط تقلب در انتخابات نیست. مساله خیلی ریشهدار تر از تقلب انتخاباتیست. از آن زمان اندک اندک جنبش سبز شکل گرفت که همزمان شد با افزایش سرکوبگری حکومت. تا مدتی حکومت این آمادگی را نداشت که جنبش را به کلی ساکت کند و در نتیجه مردم و پیشاپیش آنان جوانان و دانشجویان توانستند با استفاده از فرصتهایی که خود حکومت قبلا پدید آورده بود، تظاهرات نمایانی صورت دهند. بعدها البته حاکمان امکاناتی بسیاری برای کنترل جوانان، به ویژه در شهرهای بزرگ پیدا کردند و جلوی تظاهرات را در عاشورای سال گذشته طوری گرفتند که عاشورا تبدیل شد به یک قتلگاه. در خیابانهای تهران تعدادی کشته شدند و اتوموبیلهای حکومت از روی جنازههای آنها رد شدند و یک موج بازداشت بیسابقهای آغاز شد و از آن به بعد البته تظاهرات مردمی خیلی محدودتر شد.
از این رو جنبش سبز اساسا در سطح فرهنگی و اجتماعی جریان دارد. یعنی آن مفاهیمی که سال گذشته تازگی داشت در طول یک سال بر روی آنها کار شده و امسال واضحتر شده است. علاوه بر این در این مدت استفاده از تکنولوژی و شبکههای اجتماعی توده وسیعی را به یکدیگر پیوند کرده است و مردم با هم در تماس هستند. این تبدیل به یک جنبش واقعی شده که منتظر فرصت است. در بیرون هم این جنبش همبستگی بیسابقهای را به وجود آورد. در آغاز این جنبش همه را با هم متحد کرد. کم کم فرصتطلبیها و سودجوییها نیز شروع شد. عدهای به فکر استفاده کردن از موقعیت افتادند. این سخنانی هم که در بیرون از ناکارآئی سران جنبش سبز پخش میشود توسط این عده است که به دنبال سودجوییهای خود هستند. اما مردم در ایران خریدار این حرفها نیستند و با تمام محدودیتها و مشکلات آشنایی دارند و میدانند که هیچ رهبر و سخنگویی در جنبش نمیتواند در برابر این سرکوب بیرحمانه بیش از این کاری صورت دهد.
علاوه بر این نکتهای که از نظرها دور ماند این بود که این جنبش توانست سران خود را دگرگون کند. رهبرانی که خود از درون رژیم برخاستند و با اینکه بسیار سنتی هم بودند توسط این جنبش تغییر پیدا کردند.
این جنبش به قدری در جناح به اصطلاح «اصلاحطلب» جمهوری اسلامی نفوذ کرد که حکومت را واداشت که آن محاکمات نمایشی تلویزیونی و آن آبروریزیها را راه بیاندازند. به این ترتیب این سخن که جنبش خاموش شده و شکست خورده، بیمعنیست.
فکر میکنید رهبران فعلی جنبش سبز در مسیری هستند که «باید» باشند؟ چه راهکارهایی به رهبران جنبش برای «زنده» نگه داشتن آن پیشنهاد میکنید؟
برای پاسخ به این پرسش باید خودتان را در ایران تصور کنید. باید فرض کنید که در ایرانی هستید با تمام محدودیتها و سرکوبهایی که وجود دارد. در ایران به سران جنبش نمیگویند «رهبران». به آنان میگویند «راهبران». این جنبش رهبر سنتی ندارد. حتی سران جنبش سبز نیز نمیگویند که ما رهبر جنبش سبز هستیم. یکی از نوآوریهای جنبش سبز که به نظر من باعث پیروزی آن هم خواهد شد همین است که نیاز به رهبری را از بین برده است. این جنبش دارد خودش خودش را شکل میدهد و نگاهش به یک نفر نیست که ببیند آن شخص چه میگوید و از او پیروی کند. این روش به بنبست رسیده است. جنبش رهبران بیشماری دارد.
اما سران جنبش سبز چه کار می توانند بکنند؟ در پاسخ به این سوال باید خود را در جایگاه آنان بگذاریم و با شرایط درون ایران به مساله نگاه کنیم. به نظرم همین گاه و بیگاه صحبت کردن، در کنار مردم ماندن، از آن ها آموختن، از گذشته خود فاصله گرفتن و به مردم نزدیک شدن و زنده نگه داشتن پیام جنبش و استفاده از فرصتهایی که در جریان مبارزه پیش میآید، کارهاییست که سران جنبش باید انجام دهند و به نظرم دارند انجام میدهند. من زیاد اشکال اساسی در رفتار و گفتار سران جنبش سبز نمیبینم. وقتی از بیرون به این جریان نگاه می کنم، میبینم که آنها (سران جنبش) نسبت به بسیاری از کسانی که در بیرون یا خودشان ادعای رهبری میکنند یا دیگران سعی میکنند از آنها رهبر بسازند، انحرافات بسیار کمتری دارند.
فراگیری جنبش سبز را تا چه اندازه میدانید؟ آیا تمام ناراضیان سیاسی عقیدتی وضع فعلی را در زیر چتر جنبش سبز جمع آمدنی میبینید؟
پاسخ به این سوال را باید از درون و بیرون کشور بررسی کرد. نخست داخل کشور را بررسی کنیم. در داخل کشور طیف وسیعی از اندیشههای گوناگون هستند که در جنبش سبز مشارکت دارند. به عنوان نمونه، شما بخش مذهبی جنبش سبز را ببینید. این بخش میکوشد موقعیت مذهب را در جامعه از نو تعریف کند و در عین حال آن را حفظ کند. این بخش معتقد است که میتوان دموکراسی را در ایران برقرار کرد و جای مذهب هم در آن محفوظ بماند. بخش دیگری سکولارتر است و معتقد است امور دینی باید به کلی از حکومت جدا شود. یا بخشی از حکومت را میبینیم که با این جنبش همراه شده است در حالی که اکثریت جنبش هیچ کاری با دستگاه حکومتی ندارد. این از نقاط قوت جنبش سبز است که توانسته است چنین طیفی را زیر سقف خود بیاورد. هم باید این طور باشد و هم طبعا این طور میشود. جامعه ایرانی، جامعه چند صدایی و بسیار متنوعیست و یک طرز فکر نمیتواند همه را متحد کند. اما یک «فرمول» میتواند و جنبش سبز این فرمول است. منتها به نظر میرسد که این فرمول هنوز شکل نهایی خود را پیدا نکرده است و در حال شکل گرفتن است. هیچ اشکالی ندارد. همه عناصری که این جنبش را میسازند، دارند این صورت نهایی را به جنبش میدهند. باید هم اینطور باشد و ما مشتاق هستیم که نتیجه آن را ببینیم. البته باید نگران بود که به انحراف نرود.
اما در بیرون از کشور. به نظرم (گروههای فعال خارج از کشور) از این مسائل دور هستند. من کارهای بیرونیها را میخوانم. به نظرم خیلی متوجه این قضیه نیستند که ما در جامعه ایران با چه نیروها و چه کسانی سر و کار داریم. ما (بیرونیها) حرفهایی میزنیم، اما این حرفها ممکن است با گفتمان درون ایران سنخیت نداشته باشد و باید با تفاهم بیشتر به اینها نگاه کنیم از جمله به سران جنبش سبز. جنبش سبز دو منبع قدرت دارد. یکی توانایی به چالش کشیدن رژیم جمهوری اسلامی است و دیگری توانایی مصالحه و سازگار شدن با عناصر مختلفیست که میتوانند به منظور کلی جنبش سبز خدمت کنند. این منظور کلی البته ساختن جامعهای است که گرایشهای گوناگون، منافع گوناگون و عقاید گوناگون بتوانند در کنار همدیگر زندگی کنند، فعالیت کنند و مزاحم یکدیگر نشوند و در عین حال ملاک نیز رای اکثریت باشد.
جنابعالی در یکی از آخرین مقالههایتان اشاره کردهاید که باید بهترین آیندهای را که برای ایران میخواهیم پایه همکاریها قرار دهیم. گفتهاید بجای سرهم کردن ائتلافی بر اصول متناقض و سخن گفتن با زبانهای گوناگون، در همراهی کردن گرایشهای پذیرندهتر، بر اصول همگانی بکوشیم. مراد شما از اصول همگانی چیست و اصول همگانی جنبش اجتماعی مردم ایران را چه چیزهایی میدانید؟
ثمره سی ساله جمهوری اسلامی، تشدید تبعیض جنسیتی و مذهبی بود. اکنون گروههای قومی، با توجه به رویدادهایی که در خارج از ایران اتفاق افتاده است، تبعیضها را در چارچوب زبان مادری خلاصه کردهاند. جنبش سبز با مسائل قومی آمیخته نیست. موضع میرحسین موسوی در خصوص حمایت از اقوام نیز کاملا به آن چیزی که در اعلامیه جهانی حمایت از حقوق بشر آمده، نزدیک است
اصول همگانی یعنی در نظر گرفتن منافع همگانی. البته هیچگاه شما نمیتوانید منافع همه مردم را تامین کنید. به عنوان نمونه، نمیتوان منافع «دزد»ها را تامین کرد. یا هستند کسانی که میخواهند ایران یکپارچه نباشد و تکه تکه شود. یا کسانی باشند که بخواهند اقلیتهای مذهبی و قومی در فشار باشند. منافع آنها را نمیتوان تامین کرد. پس باید شرایطی را در نظر گرفت که بیشترین مردم راضی باشند و زندگی خوبی داشته باشند. این اصول همگانی باید از این جا در بیاید. مبنای اصول همگانی این است. نیازی نیست آن را اختراع کنیم. هیچ معیاری بهتر از رای اکثریت مردم را نمیتوان پیدا کرد که این اصول همگانی را پیدا کند. این نخستین راه رسیدن به اصول همگانیست. اما این تنها کافی نیست. آیا این اکثریت حق دارد که پس از پذیرفته شدن در انتخابات، حقوق اقلیت را زیر پا بگذراد؟ به عنوان نمونه اگر شخصی یا گروهی با 51 درصد آرا برگزیده شود، آیا مجاز است که حقوق 49 درصد باقیمانده را در نظر نگیرد؟ خیر. اعتبار رای اکثریت مردم باید در چارچوب اعلامیه جهانی حقوق بشر باشد. این اعلامیه، نتیجه تمام مبارزاتیست که لیبرالهای دنیا انجام دادند. مبارزاتی که از 2400 سال قبل، در اسکندریه هلنیستی شروع شد و بالاخره در سال 1946 به پیروزی رسید.
دموکراسی در چارچوب جهانی اعلامیه حقوق بشر در کشوری یکپارچه و یگانه به نام ایران با تمام خصوصیات منحصر به خودش میتواند مبنای تعیین کننده اصول همگانی باشد.
هر بحثی درباره رویدادهای یک سال و نیم گذشته در ایران و در مورد جنبش سبز بدون مطرح کردن مسائل قومی در ایران کامل نیست و این موضوع ابعاد مختلفی دارد. همانطور که می دانید اختلافات قومی در سرزمین بزرگی مثل ایران از مدتها پیش سابقه داشته است. اما رویدادهای یک سال و نیم گذشته بار دیگر مسائل قومی را پررنگ کرده است. در مورد مسائل قومی در ایران دست کم سه دیدگاه مختلف دیده میشود: 1- ادامه و حفظ وضع سیاسی فعلی به هر بهایی 2- حکومت مرکزی اما فدراتیو. 3- دیدگاهی که البته متعلق به تندروهاست و به نام تجزیهطلبی شناخته شده است. آیا جنبش سبز از نظر ماهوی با هیچ یک از این سه استراتژی نزدیکی یا دوری دارد؟
مسائل قومی از سال 2001 و بعد از حمله آمریکا به عراق به این درجه مطرح شد. به محض اینکه در کردستان عراق یک ماهیت جداگانهای تشکیل شد، در ایران هم این مساله بالا گرفت. سپس کشمکش بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی نیز به آن دامن زد به این معنا که کشورهایی که با برنامه اتمی ایران مخالف بودند (همانطور که ویکیلیکس هم اخیرا اسنادش را منتشر کرده) به فکر افتادند که با تحریک نیروهای قومی علیه جمهوری اسلامی جبهه تازهای باز کنند. من فکر میکنم که این سر و صداهای قومی را نباید زیاد جدی گرفت. این سر و صداها بیرون از ایران جریان دارد. آن تبعیضی که در ایران هست، تبعیض مذهبی و جنسیتیست. ثمره سی ساله جمهوری اسلامی، تشدید تبعیض جنسیتی و مذهبی بود. اکنون گروههای قومی، با توجه به رویدادهایی که در خارج از ایران اتفاق افتاده است، تبعیضها را در چارچوب زبان مادری خلاصه کردهاند. جنبش سبز با مسائل قومی آمیخته نیست. موضع میرحسین موسوی در خصوص حمایت از اقوام نیز کاملا به آن چیزی که در اعلامیه جهانی حمایت از حقوق بشر آمده، نزدیک است و این جنبش به دنبال اعلامیه جهانی حقوق بشر است. در یک نظام دموکراتیک و در یک جامعه شهروندی این مسائل اصلا مطرح نیست. هر کسی حق دارد به هر زبانی دلش میخواهد درس بخواند و سخن بگوید. به نظر من نباید در این دام که «مساله ایران، مساله قومی است» افتاد. به هیچ وجه اینطور نیست. مساله ایران، مساله حقوق بشر و دموکراسیست.
آیا فدراتیو کردن ایران را به معنای از هم پاشیده شدن ایران میدانید؟ برای حفظ تمامیت ارضی ایران، راهکارهای مقابله با ناآرامیهای قومی را در چه میدانید؟
فدرالیسم یعنی تجزیه کردن. فدارلیسم یعنی ماهیتهای سیاسی مستقل و جدا از هم که پارهای اختیارات خود را به حکومت مرکزی فدرال واگذار میکنند. اما ایران که این گونه نیست! ایران موجود است. فدرالیسم ربطی به ایران و واقعیات ایران ندارد. آقای خوبروی پاک کتابی دارد با عنوان فدرالیسم در کشورهای جهان سوم. او در این کتاب مسائل مربوط به 17 کشور فدرال در جهان سوم را شرح داده است. 100 تا 150 کشور جهان سومی وجود دارد که 17 تای آنها فدرال هستند. در کشورهای جهان اول هم تنها 5 تا 6 کشور فدرال هستند. اما اینها فدرال بودهاند. حتی یکی از این کشورها هم غیر فدرال نبودهاند که فدرال بشوند. همه اینها خردهریزهای امپراطوریهای سابقاند که به هر ترتیبی (یا با جنگ، یا مسالمتآمیز و…) بعد از این که حکومت امپراتوری از بین رفت، فدرال شدند. در ایران باید به کلی راه حل فدرال را به کنار گذاشت. این یک انحراف محض است. تردیدی نکنید که ترفندیست برای تجزیه ایران و سرنخ آن هم به دست بیگانگان افتاده است.
راهکار مقابله با ناآرامیهای قومی حفظ حقوق اقوام مطابق با اعلامیه جهانی بشر و میثاقهای بینالمللی است.
آنهایی که با شما و نوشتههای شما آشنایی دارند ممکن است این سوال را مطرح کنند که جنابعالی به یک منش سیاسی خاصی (مشروطه سلطنتی) باور دارید که از نظر آنها منش نو و پیشرفتهای نیست. آیا پاسخی برای آنها دارید؟ (برای توضیح بیشتر باید گفت که منتقدان بر این باورند که نظام سیاسی ایران، نه تنها مشروطه، که جمهوریت را نیز رد کرده است. اکنون چه نیازی است که به مشروطه بازگردیم؟)
باید از منتقدین پرسید منش آدم را اسم تعیین میکند یا محتوا؟ به نظر من منش سیاسی ارتباطی با شکل حکومت ندارد و این دو باید از هم جدا شود. شکل حکومت یا جمهوری است یا پادشاهی. بیشتر کشورها جمهوری هستند و بعضی از آنها نیز پادشاهی. اکثریت این پادشاهیها نظام پارلمانی دارند و پادشاه یک کار تشریفاتی انجام میدهد. اما من مشروطهخواه هستم. مشروطهخواه روی سنت انقلاب 1906 و روی سنت جنبش مشروطه از پایان قرن 19 به بعد است.
آن جنبش، جنبش باززایی و روشنگری و ناسیونالیستی ایران بود. در تاریخ اروپا در قرن شانزدهم دوران باززایی و رنسانس را شاهد بودیم. در این دوره تفکر اجتماعی از سنتهایی مبتنی بر برتری دین به سمت برتری دادن انسان حرکت میکند. اومانیسم، فردگرایی، لیبرالیسم و سکورالیسم همه از قرن شانزدهم شروع میشود. در قرن هجدهم ما وارد عصر روشنگری میشویم که در این عصر تمام مبانی فکری، فلسفی و علمی تغییر میکند. در قرن نوزدهم ناسیونالیسم به شکوفایی میرسد. تمامی این مراحل (از قرن شانزدهم تا نوزدهم) را ما در جنبش مشروطه شروع کردیم. من مشروطهخواه به آن معنا هستم. منتها مشروطه در کشوری که نظام پادشاهی بود و این نظام را نگه داشت و به صورت مدرنتری هم نگه داشت.
امروز من به دنبال همان سنت مشروطه هستم ولی در جامعه قرن بیست و یکمی، و شکل پادشاهی را هم برای آینده ایران بهتر میدانم. اما به هیچ وجه نه تعصبی دارم و نه عاشقش هستم. هر چه هم مردم بگویند از آن اطاعت می کنم. بستگی خاصی هم به پادشاهی ندارم، اما آن را سودمندتر میدانم. پادشاهی و جمهوری برای من مسائل عملی هستند، مسائل سودگرایانه هستند. من تصورم این است که در جامعهای که سر همه چیز دعوا است (متاسفانه جامعه ایران این گونه است) یک جایی باشد که کاملا تشریفاتی باشد و جلوی این کشمکشهایی که گفته میشود رئیس جمهور باید این بار از آذربایجان باشد، یا از کردستان باشد و… گرفته شود. اگر یک مقامی باشد که همه تصور کنند که مال همگان است و هیچ وابستگیای هم ندارد و احترام همگان را داشته باشد بهتر است.
آیا گمان میکنید سلطنت مشروطه در ایران ملزم به «پهلوی» بودن آن است؟ یا اینکه پهلوی بودن و بازگشت به «پهلویسم» خیلی مهم نیست؟
تنها احتمالی که برای برقراری پادشاهی است، همین است. پادشاهی پهلویست که 57 سال در ایران سابقه داشته است. دورهایست که در مقایسه با نظامهای قبل و بعدش دورهی بهتری بوده است. ما با هر عقیدهای نگاه بکنیم و اگر انصاف داشته باشیم، نه 30 سال بعد از پهلوی دوره بهتری بود و نه 400 سال پیش از پهلوی. (از دوره شاه عباس به این طرف). در این 57 سال به هر حال کارهایی صورت گرفت و وضع مملکت بهتر بود. با این ترتیب تنها احتمالی که برای برقراری پادشاهی است، همین است. اگر خانواده پهلوی را کنار بگذاریم یا اعلام کنند که ما دیگر به این موضوع کاری نداریم، تمام است دیگر. معنی ندارد ما شخص دیگری را بتراشیم به عنوان پادشاه. اما چون آن هست و 57 سال خانوادهاش سلطنت کردهاند یک توجیهی دارد. به جای پرداختن به شکل باید دنبال نظام سیاسی پیشرفته امروزی باشیم.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر