حمیدرضا ظریفی نیا
جرس: برای مصون ماندن از حملات و تبعات مرگبار آلودگی هوای تهـــران - که دیگر نامش از آلودگی هم فراتر رفته- این روزها کار از ماسک های کتانی سالها پیش نیز گذشته و طی چند هفته اخیر، هوای پایتخت به حدی آلوده به گازهای خفه کننده شده است، که در گزارش های محرمانه ای که حتی نمایندگان مجلس و نمایندگان شورای شهر نیز از آن اطلاعات دارند، قید گردیده است که روزانه بین ١۵۰ تا ١۶۰ نفر در تهران بر اثر مسمومیت ناشی از گازهائی که هوای تهران پخش است خفه می شوند و یا قلبشان از حرکت باز ایستاده و می میرند.
تهران سالهاست که در راس هشت شهر دارای هوای آلوده کشور قرار دارد، اما طی یک ماه اخیر، وضعیت آلودگی هوا در پایتخت به مرز هشدار رسیده و مردم این شهر با مشکل تنفسی دست و پنجه نرم می کنند به طوریکه پس از دقایقی حضور در هوای آزاد، با سوزش حلق و گلو مواجه خواهند شد. این معضل (آلودگی هوا) در تهران، نگرانی ها را از جهات تشدید بیماری های قلبی و ریوی، همچنین فشارهای عصبی را افزایش داده است.
خسارات جانی- قربانیانی در حد یک جنگ
آخرین آمار وزارت بهداشت - آنطور که در خبرگزاری های رسمی منتشر گردید- حاکی از آن بود که سالانه پنج هزار نفر در تهران قربانی آلودگی هوا می شوند و این در حالی است که با توجه به آمار ارائه شده از طرف پزشکی قانونی کشور و پلیس راهنمایی و رانندگی، سالانه ٢٣هزار نفر در سراسر کشور بر اثر تصادفاتِ جاده ای جان می بازند و مقایسه این دو آمار از کشته شدگان نشانگر این است که تعداد قربانیان آلودگی هوای "پایتخت" بیش از یک چهارم قربانیان تصادفات جاده ای در "کل کشور" است .
غیر از خسارات جانی، روحی و عاطفی وارده بر شهروندان (طبق نظر کارشناسان)، تاثیرات اقتصادی مخرب آلودگی نیز قابل بررسی است. چندی پیش بانک جهانی خسارات وارده به شهروندان بر اثر آلودگی هوا را روزانه حدود ٢٢ میلیون دلار ذکر کرده بود، که البته برآورد بانک جهانی بر اساس مطالعه آمار و اطلاعات چند شهر آلوده ایران بوده و متاسفانه هیچ مرجعی در ایران هنوز نتوانسته در این زمینه تحقیقات انجام دهد و به نظر می رسد این میزان خسارت حداقل برآورد خسارات آلودگی هوا باشد.
خسارات مورد اشاره، غیر از خسارات اقتصادی وارده بر اثر تعطیلاتِ ابلاغیِ دولت برای پایتخت نشینان است.
این موارد درحالیست که دولت در عوضِ انجامِ برنامه هایی از جمله "اصلاح و استاندارد شدن سوخت"، "اصلاح شبكه بزرگراهی" و "خارج شدن خودروهای فرسوده"، ه بخش هایی از محورهای برنامۀ کاهش آلودگی می باشند، به کوتاه ترین راه حل - و عمیقا پرهزینه - متوسل شده، و اعلام "تعطیلی های اجباری مراکز دولتی و تجاری و آموزشی پایتخت"، و به مواردی نه چندان موثر- بلکه مُسَکِن- چون "مقررات عبور و مرور خودروهای پلاک زوج و فرد" و این روزهای آخر به طرح های "مضحک" و عجیب "پروژۀ آب پاشی" و "نصب تهویه" روی آورده است.
مقامات دولت با توجه به نمونه های چند سال اخیر آلودگی های هوا در پاییز و زمستان، به هیچ کدام از محورهای برنامه کاهش آلودگی هوا توجه خاصی نشان ندادند. (هر چند عوامل دیگری همچون ورود بنزین های آلوده و خطرناک که بر اثر تحریمهای جهانی، بازار کشور را پر کرده نیز، امسال وارد صحنه شده است.)
آمار کشته شدگان بر اثر آلودگی هوا
در حالی که یکی از مسئولان شهرداری تهران، طی روزهای اخیر از مرگ بیش از دو هزار و ۵۰۰ نفر در تهران بر اثر آلودگی هوای چند هفته اخیر خبر داده بود، بنا بر گزارش های غیر رسمی، طی هفته های اخیر، دست کم ٣۴۰۰ نفر در این رابطه و به دلیل مشکلات تنفسی جان باخته اند؛ هر چند که وزارت بهداشت مسئولیت هیچ گونه فوتی بر اثر آلودگی هوا را برعهده نمی گیرد، اما آمارهای غیر رسمی در چند روزه اخیر چیز دیگری را نشان می دهد .
گفتنی است سال گذشته نماینده وزارت بهداشت طی جلسه ای كه در مجلس داشت، آماری از مرگ و میر شهروندان در اثر آلودگی هوا را ارایه داد، اما به نمایندگان تاکید کرد که گزارش محرمانه است و این آمار نباید منتشر شود.
اما طی هفته ای که گذشت، دكتر ندافی از وزارت بهداشت، در جلسه با نمایندگان تهران آمار مرگ و میر سالیانه شهروندان در اثر آلودگی هوا را در شهر تهران به تفكیك آلاینده بیان كرد، که یکی از نمایندگان در این باره گفت: بر اساس آمار ارایه شده، حداقل فوتی در اثر ذرات معلق در سال در تهران ۲۶۵۸ نفر، منوكسید كربن۱۵ نفر، ازون ۷۲ نفر و دی اكسید گوگرد ۸۹۶ نفر می باشد.
کارشناسان بر این باورند که شاید بتوان دلیل آلودگی هوا را اعلام نکرد، اما نمی توان انکار کرد که آلودگی هوا می تواند به شیوع برونشیت مزمن، ایجاد و تشدید تصلب شرائین (۱۳ درصد بیش از شرایط هوای پاک)، ایجاد ناباروری و مشکلات جنسی در مردان، بروز آپاندیسیت، شیوع دیابت نوع ۲، بیماری های تنفسی و قلبی، آسم، سوزش چشم و سرفه و ایجاد سنگینی در سینه، تحریک گلو و ریه ها، افزایش ۴۰درصدی سقط جنین، کاهش عمر طبیعی، شیوع سرماخوردگی، مرگ زودهنگام، کاهش سن بروز سکته های قلبی (به کمتر از ۵۰ سال) و کاهش تولد نوزادان پسر منجر شود.
نتایج تحقیقاتی که عمدتا تمرکز و نگاه خود را بر شهر تهران به عنوان آلوده ترین شهر کشور متمرکز کرده، همچنین گواهی می دهد که آلودگی هوای تهران (در زمان های افزایش ذرات آلاینده هوا) به اشغال ۱۰ درصدی تخت های بیمارستانی، مرگ سالانه ۲۵۰۰ تا چهار هزار نفر از شهروندان تهرانی به دلیل استنشاق هوای آلوده و کاهش ۶۰درصدی گونه های پرنده در این شهر منجر شده است.
چه کسی مقصر است؟ مروری بر ماجرای بنزین های آلوده و ادعای خودکفایی
هر چند که دلیل آلودگی هوای تهران از سوی دولت به صورت رسمی اعلام نشده است، اما انوشیروان محسنی بندپی و محسن نریمان دو تن از نمایندگان مجلس اعلام کرده بودند که دلیل اصلی آلودگی هوای تهران، "تولید و عرضه بنزین های غیر استاندارد است، که این آلودگی خود منجر به مشکلات تنفسی و جان باختن شهروندان شده است."
همه از آلودگی هوا می گویند و مردم نیز اکنون سالهای که با این اصطلاح آشنائی دارند، اما در روزهای اخیر بحث دیگر نه بر سر آلودگی، بلکه مسمومیت ناشی از گازهای خفه کننده در هوای تهران است. این گازها ناشی از تولید بنزین داخلی است که دولت می خواهد با آن جبران تحریم فروش بنزین به ایران را بکند.
کارشناسان معتقدند برای بدست آوردن بنزین با كیفیت خوب (اكتان بالا)، به كاتالیزورهای مخصوصی نیاز است كه این كاتالیزورها تنها توسط چند شركت آلمانی، آمریكایی و هلندی تولید میشوند. با وجود تحریم ها، این كاتالیزورها به ایران وارد نمی شود و بدستور دولت بنزین بی كیفیت (اكتان پائین) تولید شده و پس از مخلوط کردن با مقداری از بنزین وارداتی بین پمپ بنزین ها تقسیم می شود.
روزنامه لس آنجلس تایمز به نقل از کارشناسان متعددی در حوزه محیط زیست، درباره آلودگی های هوای تهران نوشته است: "یکی از تبعات تحریم های بین المللی بر ایران، افزایش شدید آلودگی هوا به ویژه در شهر تهران است. این گزارش می افزاید:" آلودگی بی سابقه هوای تهران در ماههای آبان و آذر ممکن است نتیجه مصرف بنزین با کیفیت پایین باشد که در پی تحریم واردات بنزین اکنون در داخل کشور تولید می شود."
این در حالیست که چندی پیش که دولت احمدی نژاد ادعای خودکفایی در تولید بنزین و سپس صادرات بنزین را مطرح کرد، پس از تحقیقات کارشناسان مشخص شد که خودکفایی بنزین در کار نیست و آنچه واقعیت است تولید بنزین سرطانزاست که در هیاهوی تبلیغات دولت برای مقابله ادعایی با تحریمهای بینالمللی، پنهان شد.
گفتنی است شهروندان تهرانی بیشترین میزان مصرف سوخت و انرژی را به خود اختصاص داده اند و به استناد گزارش آذرماه ۸۸ شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، از مجموع ۶۳ میلیون لیتر بنزین مصرفی کشور در هر روز، حدود ۱۴ میلیون لیتر سهم روزانه تهران است.
خسارت آلودگی هوای تهران
در همین راستا، بانک جهانی، چند سال پیش برای بررسی وضعیت آلودگی هوا در کشورهای مختلف، آلایندگی هوای سه هزار و ۲۲۶ شهر با جمعیت بیش از ۱۰۰ هزار نفر را مورد بررسی قرار داد. در آن زمان میانگین سالانه ذرات معلق به عنوان یکی از آلاینده های مهم ۷۱ میکروگرم بر متر مکعب برآورد شد که شهر تهران با در نظر گرفتن میزان این آلاینده، رتبه ۱۱۹ را در بررسی بانک جهانی به خود اختصاص داد. اما در بررسی دیگری که سال ۲۰۰۵ و توسط همین نهاد بین المللی انجام شد، میزان خسارت ناشی از چهار آلاینده منواکسیدکربن، دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگود و ذرات معلق در کل کشور سالانه هشت میلیارد دلار و میزان خسارت ناشی از آلاینده ذرات معلق در ایران یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار برآورد شد. این گزارش، میزان آلاینده های هوای تهران را ۲/۸ برابر استانداردهای جهانی اعلام کرد.
از سویی دیگر، بنا به نظر كارشناسان، تولید ناخالص داخلی ایران بین ١۵۰ تا ٢۰۰ میلیارد دلار برآورد شده و در تعطیلات اجباری دو بخش مهم اقتصادی كشور، نفت و كشاورزی، آسیبی نمی بینند؛ اما قطعاً بخش های صنعت، خدمات و تجارت به صورت مستقیم متحمل خسارت می شوند و این بخشها مجموعا ۶۰ تا ٧۰ درصد از كل اقتصاد ایران را دربر می گیرند.
تعطیلات پی در پی و راه حل های دولت
ناگفته نماند پس از شیوع بحران، مقامات دولت به جای اندیشیدن به راه حل های اساسی برای حل آلودگی هوا و رویکرد عملی به محورهای برنامۀ کاهش آلودگی هوا، اعلام تعطیلات پی در پی را اولین و آسان ترین راه انتخاب و اعلام کردند.
در این میان، خسارات اقتصادی ناشی از اعلامِ تعطیلی های شوک آور توسط دولت نیز قابل بررسی و تحلیل می باشد، بعنوان مثال، رئیس كمیته اقتصادی كمیسیون بودجه مجلس، درباره برآورد مالی تعطیلات و ضررهایی كه به اقتصاد كشور وارد میشود، گفته است "پیشبینی وصول مالیات برای سال ٨٩ حدود ٣۵۰ هزار میلیارد ریال است، تعداد روزهای كاری در سال هم ٢٨٨ روز است، اگر این ٣۵۰ هزار میلیارد ریال را تقسیم بر ٢٨٨ روز كاری كنیم دولت حدود هزار و دویست میلیارد ریال به ازای هر روز تعطیلی در كشور مالیات از دست میدهد، و از آنجاكه سهم استان تهران از وصول مالیاتها قریب ٢۵ درصد یا یك چهارم كشور است، هر روز تعطیلی در تهران حدود ٣۰ میلیارد تومان ضرر مالیاتی به دولت وارد میكند.
البته این فقط پیامدهای اقتصادی تعطیلات است و اقتصاددانان بهتر می توانند این خسارات را در كشور و تهران به صورت دقیق محاسبه كنند. تعطیلات ابلاغیِ دولت، علاوه بر تاثیرات سوء اقتصادی پیامدهای منفی روحی و روانی دیگری هم به دنبال دارد، نظم كشور را دچار اختلال میكند، برنامههای مردم و مسئولان را بههم میزند، بخش خصوصی خسارات هنگفتی متحمل میشود، قشرهای مختلف اجتماعی نظیر پزشكان، اصناف، دانشجویان و...هم با مشكل مواجه میشوند و از نظر حقوقی هم دریافتها، پرداختها و مراجعات بانكی و حضور در محاكم قضایی از رهگذر این تعطیلات دچار وقفه و معضل میشوند.
راه حل های تخیلی و خطر باران اسیدی، تهرانی ها مواظب باشند
در کنار تعطیلی ها، دولت پس از تشکیل جلساتی اضطراری، دو طرح عجیب را نیز مطرح و اعلام کرد: استقرار چند دستگاه جت فن برای ایجاد باد مصنوعی در تهران، و پاشیدن آب بر آسمان تهران با هواپیمای آب پاش.
در این میان، مرضیه وحیددستجردی، وزیر بهداشت دولت دهم پیرامون طرح ها گفته است: "اگر آبپاشی با حجم وسیع صورت گیرد، ممکن است تا اندازهای موثر باشد اما طبق گزارشهای وزارت بهداشت، آبپاشی با حجم کم موثر نخواهد بود. میزان آب هواپیماهای سمپاش اندک و در حد مزرعهای است."
وحید نوروزی، نماینده شهرداری تهران در کارگروه کاهش آلودگی هوا نیز، ضمن اعلام "غیرمنطقی و بیفایده و طنز" دانستن آبپاشی تهران خاطرنشان نمود "این سوال مطرح است که چه میزان آب قرار است با چند هواپیما در تهران ۷۵۰ کیلومتر مربعی پاشیده شود؟"
اما نکته اصلی و قابل توجه را حسن اصیلیان، معاون پیشین سازمان حفاظت محیط زیست مورد اشاره قرار داد و با هشدار نسبت به پیامدهای طرح عجیب دولت، خاطرنشان نمود "با بالا بودن غلظت برخی آلایندهها مانند دیاکسید گوگرد و مونوکسیدکربن در تهران و ترکیب آن با قطرات آب که توسط آبپاشها پخش میشود، بطور حتم باران اسیدی در تهران شکل میگیرد و اگر دی اکسید گوگرد در هوای تهران بالا باشد پس از ترکیب با آب اسید سولفوریک ایجاد کرده و در نهایت منجر به بارش باران اسیدی میشود یا اگر میزان غلظت اکسیدهای نیتروژن بالا باشد پس از ترکیب با آب ایجاد اسیدنیتریک میکند."
مرگ تدریجی شهروندان تهرانی و ...
مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران نیز که تا کنون از حامیان دولت و طرح های آن محسوب می شد، ضمن ابراز تردید پیرامون اثرات طرح های مذکور متذکر شد "با این وضعیت آلودگی هوا، مردم به مرگ تدریجی دچار میشوند و با سپری شدن این ایام نیز به طور حتم معضل آلودگی هوا فراموش میشود."
دولت در حالی مشغول طرحهای خیالی و بیاثر است که منتقدان هشدار میدهند بخش عمده ای از آلودگی های اخیر، علاوه بر عوامل مورد اشاره و عملکرد شعاری دولت در حوزه های مختلف سیاست خارجی، اقتصاد و سیاست داخلی، شکست طرح های تبلیغاتی دستگاههای اجرایی است و مشخص نیست طرحهای تبلیغاتی جدید که تخیلیتر از قبلیها نیز هستند، چه نتایجی را در آینده به بار خواهند آورد.
برخی کارشناسان نیز بر این باورند که دولت از ماهها قبل با قرار دادن طرح هایی چون تبدیل خودروهای دولتی و عمومی گازوییل سوز به برق و گاز و تنظیم بهسوزیِ آنها و گسترش مترو، می توانست از آلوده تر شدن هوای تهران بکاهد، اما در راستای ستیز با شهرداری، منفعت شهروندان را نادیده گرفت و نه تنها بودجه شهرداری را در این زمینه افزایش نداد، بلکه از تامین بودجه های مصوب به این نهاد نیز خودداری کرد .
خارج از مسئلۀ سیاسیِ بنزینِ آلوده، که آن نیز تحت تاثیر سیاست های شعاری و ماجراجویانۀ دولت محمود احمدی نژاد در حوزه سیاست خارجی و اتمی (به جهت اعمال تحریم های فراگیر و ادعای بی اثر بودن آنها) قرار دارد، شاید اگر تمام دستگاههای کشور، حتی نمایندگان مجلس و ارگانهای نظارتی (چون سازمان بازرسی كل كشور) مقداری در جهت منافع مردم حرکت می کردند، شهروندان- این بیدفاع ترین ها - تاوان سوء مدیریتها و شعارهای مدیریت جهانی را نمی دادند.
.gif)
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر