Authorities have placed Mehdi Karroubi, one of Iran’s opposition leaders, under house arrest, posting security officers at his door and detaining one of his aides, in response to his calls for a rally in support of anti-government demonstrations in Egypt, his website said.
Karroubi, had joined Iran’s other top opposition figure, Mir-Hossein Mousavi, in asking the government for permission to hold a Feb. 14 rally in support of the uprisings in Egypt and Tunisia.
State Prosecutor Gholam Hossein Mohseni Ejehi rejected the demand on Wednesday and warned of repercussions if the rally takes place. Instead, he said those seeking to show solidarity with Egyptian protesters should join a state-organized rally marking the 32nd anniversary of Iran’s 1979 Islamic Revolution on Friday.
Security officers were stationed at the entrance of Karroubi’s house in Tehran on Thursday and prevented relatives, including his children, from meeting him, according to Karroubi’s website, sahamnews.org. A security official informed Karroubi that the restrictions would remain in place until after Feb. 14.
Karroubi and Mousavi have compared the unrest in Egypt and Tunisia with their own postelection protest movement. Mousavi said Iran’s demonstrations were the starting point but that all the uprisings aimed at ending the “oppression of the rulers.”
A senior commander of the Revolutionary Guard, the most lethal weapon used in crushing Iran’s 2009 protests, had a chilling warning for any attempt by the opposition to rally supporters on Feb. 14.
“Seditionists are no more than a corpse. We will severely crush any of their movements,” the official IRNA news agency quoted Hossein Hamedani as saying.
A separate report posted on Karroubi’s website Thursday said one of his aides, Taqi Rahmani, was arrested at midnight by security agents who entered his house. No reason has been given for the arrest.
The liberal-minded Rahmani has spent more than 17 years in jail since Iran’s revolution for his critical writings and political activities against ruling hard-line clerics.
source: AP
February 11, 2011
I have always had a problem with the word 'stress'. I am a writer so I like words to be picked carefully, and stress is a word that is simply being used too much – just like the very fashionable 'burn-out'. Some people have stress when they go out to buy bread, have a workout at the gym or enjoy a relaxed evening at home with their lover. They have stress because the bread might be sold out, or because they might not have burnt enough calories on that damn cross-trainer, or because the candles they have romantically put on the floor might fall over and put the house on fire.
But these days, I can truthfully use the word 'stress' to describe my state of mind. Let me inhale deeply, then breathe out calmly and tell you why: I am stressed about the 25th of Bahman, the day on which a protest march will be held in Tehran in solidarity with the people of Egypt. Last week, Iran's opposition leaders Mir-Hossein Mousavi and Mehdi Karroubi have asked a permit for the march, perfectly well knowing that the regime would not grant them one – and on Wednesday, it was announced that they wouldn’t. Nevertheless, it is a very smart move. First (something which Karroubi has pointed out in a rare interview), as Khamenei and his allies have called the revolt in Egypt and Arab countries a sign of an 'Islamic awakening', denying a permit for a solidarity march would mean that the support for their Arab 'friends' is fake. Second, the Green Movement leaders knew that they probably wouldn’t get a permit but now the people of Tehran (and Iran) have a fixed date and time on which they can show both their solidarity with the Egyptian people and their own indignation about their corrupt and incompetent leaders.
When I heard about the upcoming march and noticed now how my friends in Tehran are getting increasingly excited and nervous, my throat started feeling sore. My protesting throat is not a symptom of a winter cold, but simply a sign of stress.
I have stress for several reasons, the first one being that I cannot physically be in Iran on 25 Bahman. I have been denied a visa for Iran since I have critically covered the 2009 presidential elections, so I will have to watch the events behind my computer. This angers and frustrates me, just as it has frustrated me that over the past two years I could net set foot on Iranian soil. When last week I heard a Belgian reporter in Cairo saying that he was sad to have to leave because protesters considered him as their voice and eyes, I perfectly knew what he was talking about, because people in Iran had told me the same. I could be their voice up to June 20th but then had to leave the country. While hiding in a taxi that was taking me from Ferdousi Square to Imam Khomeini Airport, I dried my tears with my scarf – the one and only time that this damn thing on my head had some usefulness. I cried because I could no longer be the voice and eyes of the brave Iranian people. I now feel the same stress, caused by the frustration of having to watch things from a distance.
I have stress because I cannot physically be in Iran on 25 Bahman
Another reason why I have stress for 25 Bahman is probably the reason why many Iranians are nervous these days: what will happen? It has been quite a while since the people of Tehran have taken to the streets to show the regime that they are angry about the state their country is in – because that is of course what 25 Bahman has come to be about. It might have started as a solidarity march, but it is by now much more seen as a new chance for loud protest against the regime. And indeed, what will happen? Will the regime react just as harshly as during the protests of 2009? Ayatollah Khamenei & Co are obviously very afraid since the protests in Egypt and Arab states have erupted. Khamenei himself addressing 'his' people during the Friday prayer of February 4th was a mere sign of fear, just as there was a great deal of fear in Ahmadinejad's boastful announcement this week that Iran will launch 'many home-built satellites in 2012' – 'news' that is only a way of trying to divert attention from the upcoming street rally. We all know that when the regime is afraid, they resort to scaring tactics and violence. On the other hand, the hardliners know that the international community is watching them more than ever, as Egypt and more and more countries in the Middle East are showing the world that they are sick of their dictators.
Not knowing what will happen is exactly what is causing a big part of my stress. Also, not knowing how the people of Tehran will react on 25 Bahman makes my throat become sore. How energetic is the Green Movement? I believe it is still very much alive in the hearts and minds of people, but it has not taken to the streets for a long time. A friend in Tehran told me how much he hoped that the people would stay on their squares for a couple of days, just like the protesters in Egypt. I could sense his stress and as jokes often discharge tension, I told him that surely they would stay for a long time because Persians always want to perform better than Arabs.
But now to be serious: the situation in Iran is of course different than in Egypt. The struggle of the people for freedom and their use of the powerful social media in doing so is the same, but the people of Iran have to fight an enemy which is much more evil than Mubarak. They have to fight Khamenei, who has a powerful stick to hit 'his' people with: Allah. Also, the Egyptian demonstrators are using the word 'revolution' to describe their uprising, whereas Iranians are not aiming at a revolution, having witnessed that 1979 has not brought them what they had hoped for.
The rally of 25 Bahman is a serious test for both the Green Movement and the regime. I suspect that these days, Khamenei also feels stressed, but the good news is that his stress is rising purely from fear, whereas mine and that of many Iranians all over the world is also a sign of hope. I have the same kind of stress I had as a student right before an exam: it is stress which first and foremost expresses the hope that your hard work will not have been in vain.
We do not know what will happen on Monday. But we do know that it will be a Green Valentine's Day, and I do know that as soon as Khamenei will run out of Iran, I will sit upfront in a taxi that is bringing me from Imam Khomeni Airport to Ferdowsi Square. I will bring along my scarf, not to dry my tears but to wave at Mr. Ferdowsi and shout these words from his Shahnameh: 'And despair filled all hearts, for it was as though mankind must perish to still the appetite of those snakes sprung from Evil.'
And I will keep waving my scarf until Ferdowsi arises from his statue and I will embrace him and tell him that, my beloved poet, things have changed and despair has finally left our hearts.
محسن کدیور اسلام شناس و از چهره های شناخته شده دینی و سیاسی ایران در دوران اصلاحات است. اجازه اجتهاد در فقه، ریاست گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس، ریاست انجمن دفاع از آزادی مطبوعات، عضویت در هیئت علمی موسسه حکمت و فلسفه ایران، آثاری در حوزه فقه و اسلام سیاسی و سرانجام مدیریت و هدایت وبسایت خبری تحلیلی جرس، بخشی از کارنامه علمی و سیاسی اوست. او اکنون پس از دو سال تدریس در دانشگاه ویرجینیا، استاد مدعو گروه مطالعات دینی دانشگاه دوک آمریکاست.
آقای کدیور؛ همانطور که می دانید در حال حاضر بیش از 4 میلیون ایرانی در خارج از کشور هستند که به نظر می رسد بخش عمده ای از آنها توانایی و پتانسیل تاثیرگذاری در فعالیت های جنبش سبز را دارا هستند. اما برخی منتقدان بر این باورند که نمایندگان و فعالان جنبش سبز نتواسته اند از این پتانسیل استفاده کنند و این افراد را متحد کنند. فکر می کنید اولا ایرانیان خارج از کشور را می توان جملگی زیر “چتر جنبش سبز” گردآورد؟ و ثانیا نمایندگان شناخته شده جنبش چقدر در متحد کردن و تلاش برای تاثیرگذاری ایرانیان خارج از کشور در کمک به تاثیرگذاری بیشتر جنبش و روند دموکریزاسیون در ایران موفق بوده اند؟
جنبش سبز، جنبشی جوشیده از متن مردم و از پائین به بالا بوده است. ایرانیان محترم خارج از کشور خود می باید در زمینه اتحاد پیش قدم شوند، آنگاه از نمایندگان و فعالان جنبش سبز انتظاری داشته باشند. میزان اختلاف نظر و عدم تحمل یکدیگر حتی در میان طیف دین ناباوران ایرانی مقیم خارج بسیار گسترده است، چه برسد بین ایشان و دیگر ایرانیان دور از وطن. مدارا و دموکراسی را باید از مواجهه با یکدیگر آغاز کنیم.
جنبش سبز اگر چه از حقوق تمام ایرانیان دفاع می کند و آزادی و عدالت را برای همه ایرانیان می خواهد، اما معادل ایرانی بودن نیست تا چتری فراگیر برای همه ایرانیان داخل یا خارج از کشور باشد. اگر جنبش سبز را در معنای موسعش یعنی مخالفت با سیاستهای نظام جمهوری اسلامی ایران بکار ببریم، برخی از ایرانیان داخل و خارج از کشور از این چتر بیرون می مانند، اگر چه بخش بیرون مانده بنا به این تعریف در خارج به مراتب کمتر از داخل است. اگر جنبش سبز را به روایت رهبران جنبش تعریف کنیم، به عنوان مثال منشور جنبش سبز مهندس موسوی یا بیانیه های وی را معیار بگیریم، در این صورت باز این چتر فراگیر همگان چه در داخل و چه در خارج نخواهد بود.
بطور کلی فراگیری نسبی هر جنبشی تنها در مرحله سلب وضع موجود ممکن است، و در مرحله ایجابی و اثباتی یعنی بیان مطالبات و اهداف سخن از دربرگیری اکثریت میسر است نه اجماع و توافق همگانی. در حد اطلاع من جنبش سبز به تعریف اخیر در داخل کشور از اکثریت برخوردار است و در خارج کشور نیز از حمایت قابل توجهی بهره مند است.
اما ترکیب فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایرانیان خارج از کشور با ایرانیان داخل یکسان نیست. به عبارت دیگر گرایشهای مختلف ایرانیان خارج به شکل موزون گرایشهای داخل را نمایندگی نمی کنند. قشر دانشجویان ایرانی خارج از کشور از این قاعده مستثنی است و نماینده طبیعی جامعه متکثر داخل کشور هستند، اما در چند موج مهاجرت که در چهار دهه اخیر داشته ایم و بسیاری از این مهاجرتها در شرائط حاد سیاسی و فرهنگی صورت گرفته، گروهی خارج شده اند که بخش خاصی از جمعیت ایران را نمایندگی می کنند و نه همه بخشها را، چه به لحاظ فرهنگی، چه به لحاظ اقتصادی، چه به لحاظ مهارتهای علمی و شغلی، و چه به لحاظ گرایشهای سیاسی.
اکثریت قریب به اتفاق دانشجویان ایرانی خارج از کشور از همراهان جنبش سبز هستند. جنبش در این دو ساله توانسته است دلهای بسیاری از ایرانیان محترم مقیم خارج از کشور را به هم نزدیک کند و گفتگوهایی سازنده بین گرایشهای مختلف فکری را دامن بزند. اما برای درک متقابل و رسیدن به تفاهم هنوز راه درازی در پیش است. ادبیات غالب در فضای مجازی خارج از کشور ادبیاتی خشن و ستیزنده است که با مدارا و رواداری تناسب چندانی ندارد.
چهره های شاخص جنبش بیشتر درگیر مسائل ایرانیان داخل و مشکلات روزافزون آنها بوده اند و در حوزه ایرانیان خارج از کشور در حد اطلاع من متأسفانه تلاش چندانی صورت نگرفته است. تاثیر فی الجمله ایرانیان خارج از کشور در روند جنبش غیر قابل انکار است، هر چند پاره ای از فعالیتهای خارج کشور به دلیل عدم شناخت کافی از واقعیتهای داخل کشور و عدم توجه به مقدورات مرحله ای جنبش بسیار انتزاعی بوده و اگر بارخاطری بر جنبش نبوده باشد یقینا یار شاطر آن نیز نبوده است.
جمهوری اسلامیِ واقعا موجود تفسیر مضیق و استبدادی از قانون اساسی است. گام نخست و حداقلی و مقدور، جا انداختن قرائت دموکراتیک از همین قانون اساسی جمهوری اسلامی است. این رویکرد رهبران جنبش سبز، اصلاح طلبان و برخی مراجع تقلید نزدیک به جنبش است. گام دوم جمهوری اسلامی به روایت پیش نویس قانون اساسی است که در آن نشانی از ولایت فقیه نبود و اعضای شورای نگهبانش هم توسط نمایندگان مردم در مجلس انتخاب می شدند. گام سوم جمهوری دموکراتیک سکولار است
من به نوبه خودم از هرگونه فضای گفتگو، نقد، تضارب آراء، مشورت و تشکیل جبهه از افراد و جریانهای متکثر خارج از کشور بر اساس منافع ملی استقبال می کنم.
به جز نمایندگان و فعالان، حامیان جنبش سبز از ارگان هایی همچون جرس که به نوعی رسانه این جنبش شناخته می شوند انتظار تاثیرگذاری بیشتری دارند. فکر می کنید وب سایت جرس تا چه حد توانسته است در این اتحاد موفق باشند؟ سیاستهای “تکثرگرایی” (که رهبران جنبش نیز خواهان آن هستند) در رسانه ای چون جرس تا چه حد تبلور پیدا کرده است؟ به گمان شما این رسانه با ارائه اخبار؛ مقالات و تحلیلهایی که منتشر می کند تا چه حد در جلب اعتماد مخاطبان موفق بوده است؟
شبکه جنبش راه سبز (جرس) یکی از رسانه های جنبش در خارج است که توانسته اعتماد نسبی مخاطبان را در داخل و خارج جلب کند. به عنوان یکی از اعضای شورای سیاست گذاری آن (و نه سخنگو) عرض می کنم جرس با توجه به مقدورات و محدودیتها موفقیت نسبی داشته است، اما همانند هر رسانه ای پرونده اش از خطا و سهو خالی نیست. جرس از ابتدا مخاطب اصلی خود را ایرانیان داخل کشور تعریف کرد، اولویتهای فرهنگی آنان را مدنظر قرار داد و کوشید هماهنگ با مطالبات رهبران جنبش در داخل پیش بیاید.
اما درباب تکثرگرائی به شکل نسبی جرس در میان رسانه های سبز تکثرگراترین آنهاست. کافی است آنرا با رسانه های کاغذی و مجازی رهبران مورد اشاره مقایسه کنید. در مقایسه با دیگر رسانه های فارسی فضای مجازی تکثر مطالب آن کمتر از دیگر رسانه ها نیست، اگر بیشتر نباشد. اگر پای آمار به میان بیاید بنای بسیاری از سوء تفاهمها و سوء برداشتها مرتفع می شود. همین جا از متخصصان رسانه و کارشناسان فن دعوت می کنم به شکل علمی جرس را مورد تحلیل محتوائی و بررسی انتقادی قرار دهند. اطمینان داشته باشند چنین نقدی بالاترین خدمت به جنبش سبز و جرس خواهد بود.
اما علیرغم این کارنامه نسبتا موفق معتقدم جرس می باید بسیار بهتر این باشد. این کارنامه برآیند فعالیت جمعی است. حوزه خبر و گزارش و مصاحبه تولید روزنامه نگاران جرس است. حوزه یادداشتها تولید نویسندگانی است که مایلند آثارشان در این رسانه منتشر شود. اگر طیفی از نویسندگان از این رسانه بیشتر استقبال می کنند و برخی ترجیح می دهند آثارشان در دیگر رسانه ها منتشر شود، این معنای تکثر است و تقصیری متوجه این یا آن رسانه نیست. جرس از انتشار همه یادداشتهائی که اعتلای ایران را دنبال می کنند در چارچوب ضوابط اعلام شده خود استقبال می کند.
میزان موفقیت جرس با چند سنجه قابل ارزیابی است: تعداد خوانندگان روزانه آن، تأثیرگذاری آن بر فضای فارسی زبان داخل و خارج کشور، حساسیت نهادهای رسانه ای و امنیتی جمهوری اسلامی نسبت به آن و کارشناسی متخصصان فن. این چهار سنجه قابل محاسبه کیفی، کمّی و عینی است.
با توجه به گوناگونی گروههای مخالف جمهوری اسلامی؛ همیشه بحثهایی مبنی بر “شکل حکومت آینده ایران” مطرح بوده است. چه مدل حکومتی مدل مطلوب شماست و تشکیل چه حکومتی را برای آینده ایران “ممکن و شدنی” می بینید؟
مسئله اصلی فراروی جنبش فعلا رهائی از استبداد دینی است که به آن دچاریم. تعیین کننده نهائی شکل حکومت آینده ایران ملت ایران هستند که با یک رفراندم آزاد سالم چند گزینه ای نظام مطلوب خود را انتخاب خواهند کرد.
مدل مطلوب حکومتی من حکومت دموکراتیک سکولار است، به این معنا که کلیه نهادها، مقامات، قوانین و تصمیمات آن بدون هیچ استثنائی به شیوه دموکراتیک تعیین می شود، با رأی مردم می آیند، با رأی مردم می روند، تحت نظارت نهادینه مردم در اتاق شیشه ای قرار می گیرند. هیچ امتیاز و حق ویژه ای برای هیچ فرد و صنف و طبقه ای پذیرفته نیست. هیچ مقام مادام العمر و فوق قانون در آن وجود ندارد. همه قوانین با رضایت نمایندگان مردم وضع، تفسیر و نسخ می شوند. حقوق پایه همه شهروندان تضمین می شود، حقوقی که در هیچ شرائطی مطلقا قابل نقض نیست. یکی از این حقوق امکان تیدیل اقلیت به اکثریت است. آزادی در حد موازین بین المللی حقوق بشر در آن رعایت می شود.
اما اینکه کدام مدل حکومتی در شرائط فعلی ممکن و شدنی است، پاسخ چند مرحله ای است. جمهوری اسلامیِ واقعا موجود تفسیر مضیق و استبدادی از قانون اساسی است. گام نخست و حداقلی و مقدور، جا انداختن قرائت دموکراتیک از همین قانون اساسی جمهوری اسلامی است. این رویکرد رهبران جنبش سبز، اصلاح طلبان و برخی مراجع تقلید نزدیک به جنبش است. گام دوم جمهوری اسلامی به روایت پیش نویس قانون اساسی است که در آن نشانی از ولایت فقیه نبود و اعضای شورای نگهبانش هم توسط نمایندگان مردم در مجلس انتخاب می شدند. گام سوم جمهوری دموکراتیک سکولار است.
البته برخی گام چهارمی هم قائلند و آن جمهوری دموکراتیک لائیک است. بخث در اسم نیست. فرق گام سوم و چهارم در این است که در سومی امکان فعالیت دینداران در عرصه عمومی اعم از جامعه مدنی، احزاب و دولت در عین سکولار بودن نظام stateفراهم است، شبیه احزاب اسلام گرای ترکیه؛ اما در چهارمی دین امری خصوصی است و استعمال نمادهای دینی در عرصه عمومی ممنوع است، چه برسد به فعالیت دینداران در احزاب و دولت با صبغه دینیشان. در رویکرد چهارم سقف فعالیتهای دینی امور خیریه در جامعه مدنی است نه بالاتر.
ما هنوز حتی به آستانه گام اول هم نرسیده ایم. لذا بحث در تحقق گامهای دوم و سوم زودهنگام است. ضمنا من رویکرد چهارم را باور ندارم.
نقش مذهب را در آینده حکومت ایران چگونه می بینید؟ فکر می کنید در حالی که رهبران فعلی جنبش سبز جملگی مذهبی هستند آیا می توان به محدود کردن نقش مذهب در نظام آینده فکر کرد؟ اگر آری چطور؟
سوء استفاده گسترده، افراطی و ابزاری حکام جمهوری اسلامی از دین به عکس العمل تفریطی منجر شده است. دین به دو صورت در سیاستها و حکومتها نقش بازی می کند: فرهنگی و حقوقی. دخالت فرهنگی دین شهروندان در سیاست و حکومت اجتناب ناپذیر است. این تاثیر را به وضوح در نظام سکولاری مانند آمریکا در مباحث متعدد اجتماعی حتی در انتخابات ریاست جمهوری می توان مشاهده کرد. اما دخالت حقوقی با وضع قوانین قابل محدود کردن یا توسعه دادن است.
قانون اساسی جمهوری اسلامی از مصادیق توسعه نقش حقوقی دین در حکومت است. این دخالت حداقل از چهار طریق انجام گرفته است: یکی حقوق ویژه و امتیازات متعدد برای فقها که در عمل به امتیازات روحانیون تنزل یافته است. دیگری سیطره حقوقی احکام شرع بر قوانین عرفی است که خلط این دو حوزه مسائل عدیده ای را باعث شده است. سوم تبعیض مذهبی شیعیان نسبت به مسلمانان اهل سنت و تبعیض دینی مسلمانان نسبت به دیگر ادیان الهی و تبعیض پیروان ادیان ابراهیمی نسبت به دیگر افراد. چهارم تبعیض منفی جنسیتی زنان.
جدا بودن نهادهای دینی از قبیل حوزه های علمیه، مساجد و روحانیت از حکومت و استقلال آنها از دولت از افتخارات شیعه بوده که توسط حکام جمهوری اسلامی نقض شده است. از سوی دیگر جدائی حقوقی نظام regimeو دولت state (و نه لزوما سیاست) از نهادهای دینی نیز امری اجتناب ناپذیر است. معنای سکولار بودن رژیم و نظام این است که دین داران و دین ناباوران هردو در صورت برخورداری از رأی اکثریت حق دارند دولت (قوه مجریه) تشکیل دهند و این دولتمردان governments در زمان مقرر هم باید از قدرت کناره گیری کنند و حقوق اقلیت را به رسمیت بشناسند.
از سوی دیگر من هیچ دلیل موجهی برای محروم کردن دینداران از تشکیل حزب و دولت در صورت برخورداری از اکثریت و به شرط رعایت حقوق اقلیت و قواعد دموکراسی نیافته ام. اینها نظر شخصی من است. رهبران محترم جنبش در داخل کشور دیدگاههای خاص خود را دارند.
آقای کدیور؛ همانطور که می دانید اخیرا برخی نیروهای محافظه کار هشدار داده اند که در میان طلاب جوان در حوزه علمیه قم, جریان های سکولار و به تعبیر افرادی همچون احمد خاتمی “نیروهای شبه روشنفکر دینی” پیدا شده اند که هدف آنها به زعم محافظه کاران “براندازی نرم” نظام جمهوری اسلامی است. نظر شما در مورد این موضع گیری ها چیست؟ به گمان شما نسل جدید مذهبیون قم چه تاثیری بر وضع آتی مذهب در ایران و نقش آن در سیاست خواهند داشت؟
حوزه های علمیه همانند دیگرنهادهای آموزشی کشور از سیطره تفکر رسمی بیرون آمده است. جریان دگراندیش در حوزه علمیه قم بطور نسبی بسیار قوی شده است، تا آنجا که رهبر را به سفرهای متعدد و مکرر به قم کشانیده است. این جریان که پایگاه آن در میان فضلا – بخش میانی مراجع و طلاب – است هر دو بخش فوقانی و تحتانی حوزه را تحت تأثیر قرار داده است. این فضلای دگراندیش مدرس مراحل سطح و مقدمات هستند، لذا طلابی از سنخ خود را تربیت می کنند. از سوی دیگر با مراجع تقلید داد و ستد علمی دارند و از طریق حوزه استفتاء و دروس خارج با آنها در ارتباطند و در این تعامل علمی بر مراجع نیز موثر واقع می شوند.
تعداد این فضلای دگراندیش بتدریج رو به افزایش است. آنها اهل مطالعه اند. کتب دگراندیشانه تالیفی و ترجمه ای در قم بازار گرم تری از تهران دارد. این را تحقیقا می گویم و می توان از ناشران دگراندیش از جمله همانها که در جزوه اخیر پژوهشکده وزارت اطلاعات معرفی شده بودند پرسید. این فضلا اهل اینترنت هستند و با فضای آزاد اطلاعات آشنایند. غالب آنها با دانشجویان و محافل دانشگاهی در ارتباطند و این ارتباط به باز شدن ذهن ایشان کمک شایانی کرده است. این فضلا اهل پژوهش و تالیفند و غالبا از چارچوب بسته گذشته بیرون آمده اند. اهل نقد و نظرند. این نسل به سادگی زیر بار تقلید و تبعیت کورکورانه نمی رود، چون و چرا می کند و در سیاست به اصلاح طلبان و جنبش سبز نزدیک است.
این نسل نواندیش حوزوی یقینا در نقش آینده دین در ایران موثر خواهد بود. البته درباره نقش و تعداد آنها نباید مبالغه کرد. این جریان اقلیتی قوی و آینده دار و رو به رشد در حوزه های علمیه است و به دیدگاه مطلوب طرح شده در پاسخ پرسش قبل در حال نزدیک شدن است.
بیش از دو سال است که جنابعالی در غرب به سر می برید. زندگی در غرب تا چه حد در آرای شما تاثیر گذاشته است؟ به طور مشخص آیا زندگی در غرب؛ نظر شما را در باره رابطه ایران و غرب از نظر فرهنگی تغییر داده است؟ “تضاد فرهنگی” بین ایران و جهان غرب از آن چه که گمان می بردید بیشتر است یا کمتر؟ آیا دمکراسی به نوعی که در جهان غرب از نزدیک دیدهاید فراورده یک فرهنگ معین نیست؟ تا چه حد مقایسه فرهنگی میان ایران و غرب که بر حسب زندگی در هردو فرهنگ برای شما مقدور است، بر نقطه نظر شما در مورد راه فرهنگی رسیدن به دمکراسی تاثیر گذاشته است؟ به عنوان مثال: فرهنگ مدارای سیاسی اجتماعی که در غرب باب است، آیا در ایران آینده میتواند که شکل بگیرد؟ چگونه؟
دو سه سال اقامت در آمریکا بیشک در تعمیق آراءم موثر بوده است و تجربه عینی تر و واقعی تری از این بخش غرب بدست آورده ام. البته طی ده سال گذشته چندین بار برای شرکت در سمینارهای دانشگاهی به کشورهای مختلف اروپائی و آسیائی سفر کردم، اما غالب آن سفرها کوتاه بود. در مجموع این سفرها به شناخت عینی تری از محافل علمی غرب منجر شده است. من تضاد فرهنگی نمی بینم، نوعی پیشرفت و عقب ماندگی فرهنگی است. مشکلات ما ناشی از عقب ماندگی ماست، آن را باید چاره کنیم.
دموکراسی البته در شرائط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی اروپا و آمریکا متولد شده است، اما برای رسیدن به دموکراسی لازم نیست غربی، آمریکائی و اروپائی شویم. می توان شرقی و ایرانی ماند اما دموکرات بود. می توان مسلمان بود اما قرائتی رحمانی از اسلام داشت که با دموکراسی مشکلی ندارد. بگذارید دقیق تر بگویم من در مطالعات چند سال اخیرم در اینکه مدرنیته modernityدستاورد نیکوی بشری است تردیدی ندارم، در عین اینکه آنرا با مدرنیسم modernism و غربی شدن westernization است به دقت تفکیک می کنم و در این زمینه حرف دارم.
فرهنگ مدارا در عرفان ما بسیار برجسته بوده است. اما مدارای سیاسی را بدون تعارف باید از غرب معاصر بیاموزیم. من نسبت به رشد مدارا و رواداری در آینده ایران بسیار خوش بینم. این فرهنگ با ارتقای سطح دانش خودبخود شکل می گیرد. فضای آزاد و گفتگو شرط لازم چنین فضائی است. اگر علوم انسانی به معنای واقعی کلمه در ایران رواج یابد، نتیجه محتوم آن مدارای سیاسی و اجتماعی است. گسترش عرفان و اخلاق و فلسفه نیز به این امر دامن می زند. داد و ستد علمی با جهان معاصر و گشوده بودن فضای ارتباط جمعی نیز در این امر موثر است.
در شرایط کنونی فکر می کنید مطلوب ترین فعالیت احزاب و اصلاح طلبان در چارچوب حاکمیت چه فعالیتهایی می تواند باشد؟ به عنوان مثال آیا اصلاح طلبان باید خود را برای انتخابات آینده مجلس آماده کنند؟ به گمان شما آیا امکان چانه زنی با حکومت برای فعالیت اصلاح طلبان در شرایط فعلی وجود دارد؟ این امر تا چه حد شدنی است؟ به طور مشخص جنابعالی در مورد شرکت در انتخابات مجلس چه فکر می کنید و چه توصیه ای دارید؟
تا آن زمان ما حوادث متعددی در پیش داریم. حساسیتی که نظام نسبت به پیشنهادات جناب آقای خاتمی نشان داد خبر از اهمیت این نقطه نظرات داشت. برای تصمیم نهائی در این زمینه زمان باقی است. گفتگوی همگانی، توجه به مقدورات و حرکت سنجیده و گام بگام و قاطع بر اساس منافع ملی حلال مشکل است. پافشاری و استقامت بر مطالبات حداقلی مرحله ای پیشنهاد عملی من است.
منابع خبری مخالفان دولت ایران می گویند که مأموران امنیتی، گروهی از فعالان سیاسی و رسانه ای این کشور، از جمله وزیر رفاه در دولت محمد خاتمی را بازداشت کرده اند.
به گزارش بیبیسی، محمدحسین شریف زادگان (وزیر رفاه دولت هشتم و شوهر خواهر میرحسین موسوی)، صالح نقره کار (دبیر کمیته حقوقی ستاد آقای موسوی در انتخابات و خواهرزاده زهرا رهنورد) میثم محمدی و امید محدث (هر دو روزنامه نگار و عضو “بنیاد شهید بهشتی”) و مصطفی میراحمدی زاده (عضو “بنیاد باران” و از شاگردان آیت الله منتظری) از جمله این بازداشت شدگان هستند.
گزارش هایی هم در مورد بازداشت صدرالدین بهشتی، پسر علیرضا بهشتی (از مشاوران اصلی آقای موسوی) منتشر شده است.
پیش تر هم تقی رحمانی، از فعالان ملی مذهبی و عضو ستاد انتخاباتی مهدی کروبی در انتخابات سال گذشته، بازداشت شده بود. خود آقای کروبی هم از صبح امروز در “حصر خانگی” قرار گرفته است.
سایت سحام نیوز، پایگاه خبری نزدیک به آقای کروبی، صبح امروز نوشت که مأموران امنیتی اجازه ورود هیچ کس، به جز همسر آقای کروبی را به خانه او نمی دهند.
به نظر می رسد که بازداشت ها و محدودیت های تازه به درخواستی مربوط باشد که آقای کروبی و آقای موسوی برای صدور مجوز برگزاری تظاهراتی در روز دوشنبه ۲۵ بهمن، به دولت ایران داده اند.
تاکنون واکنش حکومت به این درخواست تند بوده و از جمله سرتیپ حسین همدانی، فرمانده سپاه تهران گفت گفته است که با هرگونه تحرک معترضان “به شدت” برخورد خواهد شد.
آقای همدانی تلاش مخالفان دولت برای برگزاری راهپیمایی در روز ۲۵ بهمن را اقدامی برای کاهش حضور مردم در راهپیمایی ۲۲ بهمن دانسته و گفته بود: “فتنه گران باید بدانند که دیگر آنها را فریب خوردگانی نمی دانیم که به نتیجه انتخابات معترض هستند، بلکه قطعا آنها را ضد انقلاب و جاسوس می دانیم”.
این در حالی است که آقای کروبی دو روز پیش در مصاحبه با روزنامه نیویورک تایمز گفته بود که روز ۲۵ بهمن روزی “سرنوشت ساز” برای جنبش اعتراضی ایران، موسوم به “جنبش سبز” است و اگر اجازه برگزاری راهپیمایی صادر شود، “تظاهراتی بزرگ” برگزار خواهد شد.
گزارش ها حاکی است سفیران کشورهای عضو اتحادیه اروپا در اعتراض به اعدام شهروند ایرانی – هلندی در ایران، تمامی مراسم و جشن های مربوط به سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در تهران، بروکسل و ژنو را تحریم می کنند.
به گزارش رادیو فردا، این تحریم و حضور نیافتن در مراسم، روز چهارم فوریه (شش روز پیش) در کمیته سیاسی و امنیتی اتحادیه اروپا و در اعتراض به اعدام زهرا بهرامی در ایران، مطرح و تصویب شده است.
زهرا بهرامی، زن ۴۵ سالهای که به دنبال اعتراضهای روز عاشورای سال ۱۳۸۸ در ایران بازداشت و نخست به «جرایم امنیتی» متهم شده بود، نهم بهمن ماه امسال به اتهام «نگهداری و فروش مواد مخدر» اعدام شد.
به دنبال اعدام خانم بهرامی که شهروند هلندی – ایرانی بود، کشور هلند و در اعتراض به این اقدام، تمامی تماسهای رسمی با جمهوری اسلامی ایران را به حال تعلیق درآورد.
خانم بهرامی بر اساس گزارش که به تازگی از تلویزیون هلند پخش شد، در سال ۲۰۰۳ در این کشور پروندهای در زمینه قاچاق مواد مخدر داشته است. با این حال به گفته دخترش وی در جلسه رسیدگی به اتهاماتش در تهران موضوع نگهداری و فروش مواد مخدر را رد کرده است.
موضوع اعدام خانم بهرامی با واکنش شدید دولت هلند روبهرو شد، گرچه وزیر خارجه هلند صریحاً اعلام کرد که «اعتراض دولت هلند به شکل دادرسی و رسیدگی به پرونده خانم بهرامی در ایران است.»
همچنین پس از آنکه برخی از گزارشها حاکی از شکنجه خانم بهرامی در طول بازجوییها بود، هلند اعلام کرد که برای بازگرداندن جسد زهرا بهرامی به خانوادهاش در هلند کوشش خواهد کرد و قصد دارد با بررسی جنازه خانم بهرامی مسئله «شکنجه» را نیز بررسی کند.
گزارش رادیو هلند به نقل از برخی منابع حاکی است که جسد خانم بهرامی مخفیانه به خارج از تهران برده شده و به خاک سپرده شده است.
جلوگیری از حضور سفیران اتحادیه اروپا به این معناست که در روز ۲۲ بهمن و مراسم پیش از آن که از سفرای خارجی دعوت می شود، هیچ یک از آن ها حضور نخواهند داشت.
مهدی کروبی از چهرههای معترض از دیدار با خانوادهاش منع شد. ماموران امنیتی به فرزند کروبی اعلام کردند که تا ۲۵ بهمنماه حق ورود به منزل پدری خود را ندارد. کروبی و موسوی خواهان برگزاری راهپیمایی در روز ۲۵ بهمن شدهاند.
به گزارش دویچهوله، «ماموران امنیتی که در برابر ساختمان منزل مسکونی مهدی کروبی بودند، به فرزند کروبی اعلام کردند که حق ورود به منزل پدری خود را تا ۲۵ بهمن ندارد.»
بنابر نوشتهی سحامنیوز، «ماموران امنیتی همچنین اعلام کردند که به استثنای فاطمه کروبی – همسر مهدی کروبی – هیچ کدام از فرزندان، عروسان و بستگان مهدی کروبی حق دیدار و ورود به خانه وی را ندارند.»
مهدی کروبی به همراه میرحسین موسوی در نامهای به وزارت کشور خواستار مجوز راهپیمایی برای روز دوشنبه ۲۵ بهمن شدهاند. آنها هدف این راهپیمایی را حمایت از مردم تونس و مصر در مبارزهشان علیه حکوتهای استبدادی اعلام کردهاند.
در نامهی مشترک موسوی و کروبی به مصطقی نجار، وزیر کشور آمده است: «به منظور اعلام همبستگی با حرکتهای مردمی در منطقه بویژه قیام آزادیخواهانه مردم تونس و مصر بر علیه حکومت استبدادی در کشور، درخواست صدور مجوز برای دعوت به راهپیمایی مردمی طبق اصل بیست و هفت قانون اساسی در جهت حمایت از قیام مردم این دو کشور مسلمان را در روز دوشنبه ۲۵ بهمن ساعت ۳ بعدازظهر از میدان امام حسین تا میدان آزادی را داریم.»
مهدی کروبی روز گذشته در گفتوگوی اینترنتی خود با روزنامه نیویورکتایمز راهپیمایی روز ۲۵ بهمن را آزمون بزرگی هم برای مخالفین دولت و هم برای حکومت ایران توصیف کرده است.
آقای کروبی در این مصاحبه گفته است، «جنبش مردم مصر و تونس، جان دوبارهای به کالبد جنبش سبز ایران دمیده است که سال گذشته به شدیدترین نحو ممکن توسط حکومت سرکوب شد.»
به گفته وی، «چنانچه دولت با برگزاری راهپیمایی هواداران جنبش سبز برای حمایت از مردم مصر و تونس موافقت کند، مردم ایران در روز دوشنبه به جهانیان نشان خواهند داد که جنبش سبز نه تنها زنده است بلکه همچنان پویا و استوار به سوی آرمانهای رهاییبخش خود گام بر میدارد. در صورت همراهی حکومت، ما شاهد قدرت واقعی جنبش سبز در روز دوشنبه ۲۵ بهمن خواهیم بود.»
فرمانده سپاه تهران روز گذشته گفت، «فتنهگران جنازهای بیش نیستند و با هرگونه تحرک آنها به شدت برخورد میکنیم.»
حسین همدانی که با خبرگزاری دولتی «ایرنا» گفتوگو کرده افزود، «هر سال در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی شاهد تحرکات دشمنان برای کاهش حضور مردم در راهپیمایی ۲۲ بهمن هستیم.»
درخواست مجوز راهپیمایی با استقبال وسیع ایرانیان مواجه شده است. حکومت ایران و شخص آیتالله خامنهای از قیامهای مردم تونس و مصر حمایت کرده و آنها را پسلرزه «انقلاب اسلامی ایران» توصیف کردهاند. به همین دلیل انتظار طبیعی درخواستکنندگان مجوز راهپیمایی ۲۵ بهمن این است که حاکمیت ایران با این درخواست موافقت کند.
با عزیمت از برآیند سیاسی نامتعارف انقلاب ایران و تجربه برآمده از سی و دو سال حکومت جمهوری اسلامی میتوان گفت که انقلاب ایران، انقلابی بد فرجام بود. اما بد فرجامی به معنی بی فرجامی این انقلاب نیست. حال آنکه گروهی از پژوهشگران در تحلیلها و ارزیابیهای خود از انقلاب ایران بر آن بودهاند، این انقلاب را مستقل از فرجام آن مورد بررسی قرار دهند. در گفتار کنونی به انگیزههای نظری این گروه از پژوهشگران میپردازیم و نگاهی خواهیم داشت به پی آمدهای نظری چنین تحلیلهایی برای فهم و توضیح رویدادی همچون انقلاب ایران.
انقلاب ایران یک انقلاب تودهای و به لحاظ اجتماعی رویدادی فراگیر بود. از این منظر سادهانگاری است که بپنداریم همه نیروهای اجتماعیای که با این انقلاب همراه شدند، در برابر سرکوب خشن محمدرضا شاه ایستادند و با پذیرش خطر کاری خطیر کردند، جمله خواهان یک هدف بودند و محرکشان نیز امر واحدی بوده است.
در گفتار پیشین به این نکته اشاره شد که انقلاب ایران یک انقلاب دموکراتیک و از این رو انقلابی ضد اتوکراتیک بود. اما همین انقلاب در عین حال انقلابی استقلالخواهانه بود و به همین خاطر انقلابی ضد امپریالیستی. این انقلاب همانهنگام انقلابی عدالتخواهانه بود و از این رو انقلابی با تمایلات شبه سوسیالیستی. از این خصلتها گذشته، انقلاب ایران، انقلابی جمهوریخواهانه بود و از این منظر ضد سلطنتی. همین انقلاب به واسطه خصلتهای مذهبی رهبرانش انقلابی بود ارتجاعی و واپسگرایانه. این خصلتهای گوناگون راهبر طیفهای وسیع اجتماعی بود و آنان را در صف واحد پیکار با حکومت پهلوی جای داد. صف واحدی که گرایشهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی متفاوتی را در بر میگرفت. صف واحدی از ناهمگنان که فصل مشترکشان ضدیت با حکومت پهلوی و نهاد سلطنت بود.
پس از آنکه روحانیون به رهبری آیتالله خمینی سکان این کشتی طوفانزده را به دست گرفتند، گرایش ضد سلطنتی و استقلالخواهانه بر بستر نگاهی مذهبی-ایدئولوژیک به جهان بر سایر گرایشها غالب شد. نتیجه سیاسی فائق آمدن گرایشی که روحانیون نماینده آن بودند، کم رنگ شدن تدریجی دیگر خصلتها و محرکهای نخستین انقلاب بود. چنین شد که خصلت دموکراتیک انقلاب کاملا از بین رفت و خصلت عدالتخواهانه آن تنها در شعارهای عوامفریبانه به حیات خود ادامه داد و پیروزی “کوخنشینان” بر “کاخنشینان”، “کاخنشینی” را از بین نبرد.
این انقلاب ضد سلطنتی خود به باز آفرینی یکهسالاری و حکومتی تمامیتخواه پرداخت، و عملا با بازتولید مناسبات گذشته دولت و جامعه، مجالی برای آرزوهای دموکراتیک نیروهایی که به قصد خرد کردن ماشین سرکوب دیکتاتوری شاه به میدان آمده بودند، باقی ننهاد. به سخن دیگر، انقلاب ایران در فرجامین نگاه آن چیزی را بنیان نهاد که مردم آگاهانه یا ناآگاهانه علیهاش به پا خاسته بودند.
به این ترتیب میتوان گفت که یک انقلاب اجتماعی و فراگیر از آنجا که رویدادی تک علتی نیست، حامل گرایشهای متفاوتی است. اما پیروزی یا شکست یک انقلاب در فرجامین نگاه پیروزی یک گرایش بر گرایشهای دیگر است و این همان حکایتی است که در روند تبدیل شدن انقلاب دموکراتیک ایران به یک انقلاب ضد سلطنتی و ضد امپریالیستی قرائت شد. از این رو، نامیدن انقلاب ایران به عنوان انقلابی اسلامی تنها بر یکی از خصلتهای انقلاب استوار است و هرگاه به آنجا بیانجامد که دیگر خصلتهای انقلاب نادیده گرفته شوند، تفسیری خطا از تاریخ این رویداد اجتماعی بر جای مینهد. و از جانب دیگر، نادیده گرفتن خصلت مذهبی رهبران انقلاب و دولت انقلاب نیز ره به تفسیر خطا از آرایش نیروها در آستانه انقلاب و تناسب قوا در فردای پس از سقوط محمدرضا شاه میبرد.
انقلاب ایران به علت چیره شدن رهبری مذهبی بر سایر گرایشها به گونهای تدریجی رنگ مذهبی به خود گرفت، اما خطاست اگر گمان کنیم که مردم ایران در کلیت خود برای استقرار شریعت اسلامی و ایجاد یک دولت تئوکراتیک به مبارزه با خاندان پهلوی روی آورده بودند. تودهها اگر به درستی نمیدانستند که چه میخواهند، به درستی میدانستند که چه نمیخواهند و آنچه پس از انقلاب بر سر مردم نازل شد، آن چیزی نبود که مردم از زمان انقلاب مشروطه تا آن هنگام در جستوجویش بودند.
بیتردید بودند روحانیونی که محرکشان برای حضور در پیکار سیاسی، اندیشهها و امیال مذهبی بود، اما حتی همین دسته نیز، و در راس آنها شخص آیتالله خمینی، با زیرکی تمام این امیال مذهبی را پنهان کردند و با همراهی با جنبش سیاسی و مدنی و با درپیش گرفتن سیاستِ “از آن خود کردن” شعارهای سیاسی مردم، کوشیدند رهبری جنبش سیاسی را به چنگ آورده، شعارها را به تدریج از شعارهای سیاسی به شعارهای سیاسی-مذهبی بدل کرده و مهر انحصاری خود را بر برآیند سیاسی این انقلاب بزنند.
همانگونه که پیشتر نیز گفته شد، تاریخ یک انقلاب نمیتواند محدود به دوره زمانی کوتاهی باشد که موقعیت انقلابی روی نموده است. تاریخ یک انقلاب از بروز تنشهای بحران آفرین در مناسبات جامعه و دولت شروع میشود، موقعیت انقلابی را در بر میگیرد و با فرجام گرفتن انقلاب، چه نیک و چه بد، چه پیروزی و چه شکست، پایان مییابد. از این منظر نمیتوان انقلاب ایران را مستقل از رهبری مذهبی آن و مستقل از برآیند نامتعارف سیاسی آن، یعنی جمهوری اسلامی ایران توضیح داد.
همه پژوهشگران انقلاب ایران نسبت به این رویداد اجتماعی درک واحد و همسانی ندارند. برخی از پژوهشگران بر آن بودهاند تا انقلاب ایران را مستقل از فرجام آن، یعنی جمهوری اسلامی ایران، ارزیابی کنند.(1) چنین نگرشی البته ناظر بر تعریف خاصی از انقلاب است. برخی دیگر، از آنجا که برای انقلاب بار ارزشی مثبتی قائلند، با نظر به بد فرجام بودن این رویداد، از کارگرفت واژه انقلاب برای بیان آن تن میزنند و از آن همچون خیزش تودهای و عصیان یاد میکنند.
هرگاه به ویژگیها و شناسههای دولت اسلامی برآمده از انقلاب بنگریم میتوانیم بگوییم که این دولت، یک دولت اتوکراتیک مدرن با گرایشهای قوی تمامیتخواهانه است. خصلت تمامیتخواهانه این دولت را میتوان از جمله در کارگرفت یک ایدئولوژی بازیافت که از طریق آمیزش اهداف سیاسی با فقه شیعه به دست آمده است. اما این ایدئولوژی به مرور زمان و بهویژه پس از قدرت گیری روحانیون شکل گرفت
یکی از پژوهشگرانی که تاریخ انقلاب ایران را به پیش از قدرتگیری دولتی اسلامی و تئوکراتیک در ایران محدود میکند، میثاق پارسا است. وی در کتاب خود “ریشههای اجتماعی انقلاب ایران”، میکوشد انقلاب را مستقل از برآیند نامتعارف آن(2) توضیح دهد. اما ضعف نظری وی در این نکته است که وی برای محدود کردن گستره تحلیل خود به دوره پیش از برقراری دولت اسلامی در ایران دلیل نظری روشنی عرضه نمیکند.
استدلال پارسا برای جدا کردن دو دوره پیش و پس از انقلاب و توضیح انقلاب مستقل از رهبری مذهبی آن بر یک مقایسه تاریخی استوار است. وی اعتراضهای سیاسی ماههای پیش از انقلاب بهمن را با خیزش روحانیون در خردادماه ۱۳۴۲ مقایسه میکند و مدعی میشود در خیزش خردادماه ۱۳۴۲ اکثر روحانیون به مخالفت با اصلاحات شاهانه پرداختند و این اصلاحات را غیر اسلامی اعلام کردند. اما مقابله آنان با این اصلاحات منجر به آن نشد که کارگران صنعتی و دهقانان به عرصه مبارزه با حکومت محمدرضا شاه کشیده شوند. و از آنجا که این اعتراضها دامنه وسیعی نیافت، به چند شهر محدود شد و سرانجام پس از مدت کوتاهی توسط حکومت سرکوب شده و پایان یافت.(3)
پارسا راهکار و مدل تحلیلی تدا اسکوکپول و ارجمند که به “مدل جنبش اجتماعی”(4) شهرت یافته است را رد میکند و مدعی میشود که این رویکرد نظری از آنجا که انقلاب را از منظر برآیند آن توضیح میدهد و با عزیمت از فرجام یک انقلاب تاریخ و علتهای منتهی به آن را تحلیل و تفسیر کند، عملا به دور باطل در میغلتد.(5)
به لحاظ تئوریک، یک انقلاب را میتوان از دو مسیر متفاوت تحلیل کرد. یا نقطه عزیمت ما در این رویکردِ نظری برآیند یک انقلاب یا جنبش اجتماعی است و ما با پرداختن به آنچه حاصل شده است، علتها و زمینههای وقوع آن رویداد را پی میگیریم یا اینکه با عزیمت از علتها و مجموعه تحولاتی که در مناسبات جامعه و دولت روی داده است، میکوشیم سیر تحولات را تا شکل گیری آن جنبش اجتماعی و انقلاب دنبال کنیم.
این که انقلاب ایران در فرجامین نگاه تبدل به یک انقلاب ضد سلطنتی و استقلالخواهانه میشود و رهبری آن به انحصار روحانیون در میآید، پدیدهای تصادفی نیست و نمیتوان روند تحولات سیاسی ایران را بدون در نظر گرفتن این فرجام توضیح داد و تحلیل کرد. حذف روحانیون و برآیند نامتعارف سیاسی انقلاب ایران عملا شکوهی را به جنبش اعتراضی و مدنی ایران میبخشد که شایستهاش نیست و مانع از دیدن کاستیها و ضعفهای آن نیروهایی میشود که به جای رویارویی آگاهانه با حکومت پهلوی، در سایه مستی و جنون تودهای چنان ستیزهجویی را پیشه میکند، که مقصد و مقصود از یاد میبرد.
اعتراض خردادماه ۱۳۴۲ روحانیون و طلبهها علیه اصلاحات اجتماعی و فرهنگی لحظهای از یکی از حساسترین دورههای تاریخی کشور است که از سقوط دولت مصدق شروع میشود و با پیروزی انقلاب اسلامی پایان مییابد.(6) اما اینکه روحانیون در آن هنگام موفق به همراه ساختن اقشار اجتماعی دیگر نشدند و به تعبیر پارسا نتوانستند کارگران صنعتی و دهقانان را با خود یار سازند، دلیلی قابل پذیرش برای این نظریه نیست که چرا ما باید انقلاب ایران را مستقل از نقش روحانیون و دولت اسلامی که آنان بر پا نمودند، تحلیل کرده و توضیح دهیم.
از آن گذشته، هر جنبش اعتراضی لزوما به موقعیت انقلابی فرا نمیروید و وقوع هر موقعیت انقلابی نیز لزوما به انقلاب منجر نمیشود. موقعیت انقلابی تعریف خود را دارد. بر بستر تعریف لنینیستی، موقعیت انقلابی برآیند همراهی سه شرط است و آن اینکه حاکمان نتوانند و فرودستان نخواهند و بحران مناسبات اجتماعی را فرا گرفته باشد. جک گولداستون تعریف کمابیش مشابهی از موقعیت انقلابی عرضه میکند. وی میگوید موقعیت انقلابی زمانی روی مینماید که “کارآیی دولت تحلیل رفته باشد، نخبگان از صاحبان قدرت سرخورده و با آن بیگانه شده باشند و میل و گرایش به حرکت در تودهها فزونی گرفته باشد.”(7)
این موضوع که چرا قیام خرداد ۱۳۴۲ و بحران سیاسی و اجتماعی پدید آمده در اثر آن و بر آن بستر رویارویی خشن دولت و علما در ایران به پدید آمدن موقعیت انقلابی در ایران نیانجامید، موضوعی است که میبایست جداگانه مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. اما این تحلیل هر چه باشد نیاز به بررسی تاریخ مدرن ایران را از موضوعیت نمیاندازد و بررسی انقلاب ایران مستقل از دولت اسلامی و رهبری مذهبی آن را توجیه نمیکند.
از آن گذشته نمیبایست از یاد برد که قیام خردادماه ۱۳۴۲ کینه روحانیون را از دولت پهلوی دو چندان ساخت و این خود بدل به عاملی شد که در فصل بعدی رویارویی علما با دولت در آستانه انقلاب ایران موثر افتاد. در این رابطه یرواند آبراهامیان به درستی آن قیام را مقدمه و زمینه ساز انقلاب اسلامی در ایران ارزیابی میکند.(8)
گامی فراتر نهاده میتوان مدعی شد که روحانیون با درس گرفتن از تجربه ناموفق خرداد ۱۳۴۲، با رویکردی کاملا متفاوت قدم به عرصه پیکار با حکومت پهلوی نهاده و رهبری مذهبی انقلاب ایران و بهویژه آیتالله خمینی با سر دادن شعارهای عوامفریبانه کوشیدند بر جنبش اعتراضی- مدنی ضد شاه مسلط شوند.
اگر میثاق پارسا ناکامی روحانیون در خیزش خردادماه ۱۳۴۲ را زمینه ساز بررسی و تحلیل انقلاب ایران مستقل از برآیند سیاسی آن و رهبری مذهبیاش میداند، گروه دیگری از تحلیلگران برای نادیده گرفتن یا کم رنگ کردن نقش رهبری مذهبی و خصلت مذهبی این انقلاب توضیح دیگری پیشنهاد میکنند.
شماری از تحلیلگران و از آن جمله فرد هالیدی کوشیدهاند با عزیمت از انگیزهها و گرایشهای متفاوت مردمی که در خیابانها علیه حکومت پهلوی دست به اعتراض زده بودند، از بار مذهبی و اسلامی انقلاب بکاهند. هالیدی بر این باور است که ارزیابی انقلاب ایران بهمثابه انقلابی اسلامی، نوعی سادهنگری است.(9) وی با اشاره به عوامل موثر در پیروزی علما و روحانیون بر دولت پهلوی معتقد است که این عوامل عمدتا عواملی غیرمذهبی و سکولار بوده و برنامه و ایدئولوژی نیروهای انقلاب ایران با انقلابهای دیگر تشابه بسیاری داشته است و از این منظر نمیتوان گفت که این انقلاب، انقلابی مذهبی بوده است.(10)
در این نکته که نمیبایست انقلاب ایران را صرفا با خصلت اسلامی و مذهبی آن توضیح داد، بیتردید حق با هالیدی است. اما، اینکه محرکها و انگیزههای مردم برای حضور در خیابانها و مشارکت در اعتصابها و اعتراضها با محرکها و انگیزههای رهبری مذهبی انقلاب متفاوت بوده نمیتواند دلیلی قانع کننده برای حذف و نادیده گرفتن خصلت مذهبی برآیند سیاسی و نامتعارف انقلاب ایران باشد.
فرد هالیدی اما توضیح نمیدهد که از کدام برنامه و ایدئولوژی انقلابی سخن میگوید. واقعیت این است که اکثر نیروهای شرکت کننده در جنبش اعتراضی-مدنی علیه محمدرضا شاه برنامه و ایدئولوژی روشنی نداشتند. در بین نیروهای سیاسی غیر مذهبی، حزب توده ایران تنها جریانی بود که صاحب برنامه بود. اما این حزب در اثر سرکوب سیاسی پس از کودتای ۲۸ مرداد چنان تضعیف شده بود که عملا نقشی در معادلات سیاسی ماههای پیش از انقلاب ایفا نمیکرد. حضور بخشی از روحانیون شیعه در رویارویی سیاسی گرچه نشانه تحول نظری عمیقی در فقه شیعه بود و حکایت از قرائتی ویژه از فقه شیعه نزد این یا آن روحانی داشت، اما این تحول نظری هنوز بدل به یک برنامه و ایدئولوژی منسجم نشده بود. فراموش نمیبایست کرد که تا زمان حیات واپسین مرجع اعظم تشیع، یعنی آیتالله بروجردی، علما از دخالت در امور سیاسی و حکومتی منع شده بودند.(11)
هرگاه به ویژگیها و شناسههای دولت اسلامی برآمده از انقلاب بنگریم میتوانیم بگوییم که این دولت، یک دولت اتوکراتیک مدرن با گرایشهای قوی تمامیتخواهانه است. خصلت تمامیتخواهانه این دولت را میتوان از جمله در کارگرفت یک ایدئولوژی بازیافت که از طریق آمیزش اهداف سیاسی با فقه شیعه به دست آمده است. اما این ایدئولوژی به مرور زمان و بهویژه پس از قدرت گیری روحانیون شکل گرفت. در واقعیت امر، علمای شیعه تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی فاقد یک جهانبینی فراگیر بودند و حتی میتوان با صراحت گفت که تشیع فلسفه سیاسی نداشت و مناسبات علما با قدرت سیاسی و حکومت موضوعی بود که روحانیون بر سر آن اتفاق نظر نداشتند. سخنرانیهای آیتالله خمینی و آثار سیاسی روحانیونی همچون نائینی نیز در کلیت خود از انسجام یک نظر سیاسی و مدون شیعی دور بودند.
سعید امیرارجمند به درستی رابطه انقلاب و ایدئولوژی سیاسی تشیع را چنین تصویر میکند:
“تلاش روحانیون برای بازاحیا و فعال ساختن سنت تشیع به گونهای و بر وجهی متناقض منجر به انقلابی در تشیع شد. من جنبش اسلامی به رهبری آیتالله خمینی را “سنتگرایی انقلابی” نامیدهام. و باید تاکید کنم که انقلاب اسلامی نه تنها یک انقلاب سیاسی بود بلکه این انقلاب همانهنگام یک انقلاب مذهبی بود. سنتگرایی انقلابی تشیع در ایران عملا انقلابی ایدئولوژیک در تشیع ایجاد کرد.”(12)
در این گفتار به آن دسته از پژوهشگرانی پرداختیم که در اسلامی و مذهبی بودن این انقلاب تردید دارند و خصلت مذهبی این انقلاب را نمیپذیرند. یکی از علتهای گرایش به چنین رویکردی میتواند باور به ارزشهای مثبتی باشد که واژه و مفهوم انقلاب در ادبیات سیاسی ایران نمایندگی میکند. حال آنکه یک انقلاب میتواند، ارتجاعی باشد و از این منظر انقلاب بدفرجام امری ممکن است. تحلیل انقلاب ایران مستقل از فرجام بد آن، پیش از آنکه ره به اعاده حیثیت از مفهوم “انقلاب” ببرد عملا بدل به تحلیلی ناقص و ابتر میشود. در گفتار آینده، نگاهی خواهیم داشت به پژوهشگرانی که انقلاب ایران را بر بستر خصلت مذهبی آن تحلیل کردهاند.
———————–
پانویسها:
[1] پژوهشگرانی که انقلاب ایران را مستقل از خصلت مذهبی رهبری آن و برآیند سیاسی نامتعارف آن، یعنی دولت اسلامی ارزیابی میکنند خود به چند گروه تقسیم میشوند. برخی از پژوهشگران کوشیدهاند تحلیل خود را بر دلایلی استوار سازند. اما هستند کسانی که نسبت به این موضوع برخوردی کمتر نظری و بیشتر احساسی دارند. از آن جمله میتوان به صالحی اشاره کرد. وی بر این باور است که انقلاب ایران به شکل تلویحی و رسمی انقلاب اسلامی نام گرفته است و نامیدن این انقلاب به عنوان انقلاب اسلامی خطاست و تنها از سوی “حامیان” روحانیون و دولت اسلامی و کسانی که خواهان توجیه حکومت اسلامی هستند صورت میگیرد. بدیهی است که همه پژوهشگرانی که از انقلاب اسلامی در تحلیل خود بهره گرفتهاند، در شمار حامیان حکومت اسلامی نبودهاند. جالب اینجاست که خود آقای صالحی که مخالف بهره گرفتن از اصطلاح “انقلاب اسلامی” است، خود در عنوان کتابش از این اصطلاح استفاده کرده است. نگاه کنید به:
M. M. Salehi, Insurgency through Culture and Religion, the Islamic Revolution of Iran, (New York, London 1988), p. 1. (Emphasis added).
[2] Unusual outcome
[3] M. Parsa, Social Origins of the Iranian Revolution, p. 9.
[4] Social Movement Model
به موضوع الگویهای تحلیلی توضیح انقلابها در گفتارهای بعدی خواهیم پرداخت.
[5] Ibid.
[6] – در دوره زمانی بین سقوط دولت مصدق و سقوط حکومت پهلوی ما شاهد تحولاتی در هر دو عرصه افزایش کارآمدی دولت و کاهش بطئی و تدریجی مشروعیت دولت پهلوی هستیم و میتوان گفت که بین رویدادهای این دوره حساس گونهای پیوستگی وجود دارد. چنان پیوستگی که از مجموعه این رویدادهای متنوع و پراکنده یک دوره تاریخی میسازد.
[7] Jack A. Goldstone, "Predicting Revolutions: Why We Could (and Should) Have Foreseen the Revolutions of 1989-1991 in the U.S.S.R. and Eastern Europe", in: Debating Revolutions,edited by Nikki R. Keddie, (London, New York 1995), p. 54.
[8] Ervand Abrahamian, Iran, Between Two Revolutions, (Princeton/New Jersey 1982), p. 426.
[9] Fred Halliday, "The Iranian Revolution: Uneven Development and Religious Populism", p. 55.
[10] Ibid., p. 56.
[11] – برای اطلاعات بیشتر نگاه شود به مقاله “روحانیون سیاسی یا اسلام سیاسی” به قلم نویسنده که نخست در نشریه تلاش منتشر شد و در سایت شخصی نویسنده در دسترس است:
http://www.faroughi.net/index.php/article/2/
[12] Said Amir Arjomand, "Ideological Revolution in Shi'ism", Authority and Political Culture in Shi'ism, edited by Said A. Arjomand, (New York 1988), p. 191-192.
مرتبط:
ـ خصلتشناسی انقلاب اسلامی ـ بخش نخست: گسستها و پیوستها
ـ خصلتشناسی انقلاب اسلامی ـ بخش دوم: آیا انقلاب اسلامی یک رویداد ناگهانی بود؟
ـ خصلتشناسی انقلاب اسلامی ـ بخش سوم: آیا انقلاب اسلامی یک انقلاب اجتماعی بود؟
ـ خصلتشناسی انقلاب اسلامی ـ بخش چهارم: آیا انقلاب اسلامی یک انقلاب مذهبی بود؟
Ayatollah Khamenei, the current Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran, was already in the eighties designated by his predecessor Ayatollah Khomeini as the leader of Tehran's Friday prayer. But these days, he rarely appears as such and likes others to take the lead in this weekly ceremony. Some people attribute this to his deteriorating physical health. Khamenei has been plagued for years now by an obstinate prostate cancer that makes it difficult for him to stand for a long time (Friday prayer sermons have to be delivered while standing). His rare performances as the Friday prayer leader is undoubtedly also related to the fact that this old wolf – who by now has torn apart and devoured many of his rivals – knows how to pick the right moment. His sermon on June 19, 2009 was a good example. After one week of peaceful demonstrations by the Green Movement against the massive presidential election fraud, Khamenei issued a license to kill against the protestors, leading immediately to citizens being shot the following day. It is a day that has come to be known as the 'Bloody Saturday' of Iranian history, with Neda Agha Soltan as the icon of all those Green Movement victims who lost their lives during the following days.
Now, during the Friday prayer of February 4, 2011, Khamenei again knew how to pick his moment. It is again about the fight of citizens for free elections, this time not in Iran but in Egypt, and an uprising against another leader, Hosni Mubarak, a secular dictator. Khamenei called the revolt in Egypt a sign of 'Islamic awakening' in Egypt and calls on the Egyptian people to follow in the footsteps of the Iranians of 1979 and found an Islamic Republic.
By putting the revolt in Egypt on a par with Iran 1979, Khamenei ironically associates himself with a large group of politicians you would at first sight not associate him with. Taking the lead in this comparison is Israel's president Netanyahu, followed by the mouthpieces of the Israeli stance in Europe and the United States, like Holland's Islamophobic Geert Wilders, who warned for the danger of Islamism when protests in Egypt started erupting. Of course Netanyahu & co do not have the same motives as Khamenei. I will come back to this later. But why should many independent Western intellectuals and commentators like Timothy Garton Ash woud choose for the same set of arguments and alarming for the possibility of a second Iran 1979 events? I believe that Garton Ash and the like are not known with the dynamics and the processes of the street-politics of Tehran then nor they have a clear picture of what happening on the street-levels of Cairo today. So, let's take a look at the facts.
What is striking when comparing the Egyptian revolt with the Islamic Revolution are exactly the great contrasts between both. One of the first things Egyptian people are telling western cameras in their streets is that 'they do not want to become a second Iran'. The slogans and demands of the street are about free elections, economic rights and civil rights. They are directed at state corruption and not against the West. They do not rule in favor of an Islamic state, nor is the name of one particular leader being chanted or can you notice a sea of posters of one absolute, let alone that Cairo is full of portraits of a religious leader. This of course hardly looks like the Islamic Revolution of 33 years ago. The Iranian Revolution had one undisputed charismatic leader, ayatollah Khomeini. The slogans pleading for an Islamic Republic turned up rather early on in the chants of the larger part of the demonstrators, and radical anti-Americanism was what united Islamists and secular protesters. Moreover, the few specialists who both know the Iranian Revolution and have followed from close-by the development of the Muslim Brotherhood, like American-Iranian Asef Bayat (professor at Illinois University and the author of Life as Politics: How Ordinary People Change the Middle East (2010)), repeatedly stress in their conclusions that the Muslim Brotherhood is glancing at Turkey and is charmed by the AK Party's successful participation in the democratic process rather than by the ayatollahs' bloody regime in Iran.
Netanyahu's supposed 'Islamic' aspect of the revolt in Egypt is an argument to temper the support of western states and civil society for the uprising, because Israel is afraid a state would emerge that is just like Turkey critical about the Palestinian settlements and Israel's Gaza policy. And even worse: that the Egypt front would arise again and that the hostile war years between Egypt and Israel would return. That would cause the military authority of Israel at the Lebanon and Syria front to go down and would force Israel to make concessions to Arab and Palestinian neighbors. Our Dutch Geert Wilders shares Netanyahu's concern about a weakened Israeli position in the region, and apart from that, he's of course worried about the danger of his ideological core statement being falsified. Muslims who are prepared to sacrifice their own lives to achieve democracy and human rights is of course something that goes against his 'Eurabia' scenario of Islam and democracy being incompatible, and the danger of Muslim barbarism.
What causes Khamenei to make this misplaced statement? Old age? Ignorance?
So for the main motive of Netanyahu & co for using Iran 1979 as a specter to make a distorted view what is happening in Egypt. But what causes Khamenei to make this misplaced statement? Old age? Ignorance? It is in this case useful to know that only a couple of hours after his sermon, Khamenei was hit hard in the face from a corner you would as an outsider expect the least: the Egyptian Muslim Brotherhood. Their message to Khamenei was on their website exactly two hours after his sermon and was loud and clear: the Egyptian Revolution does not aim at founding an Islamic state like Iran.
Why, as a Supreme Leader, would you ventilate such bold statements when the facts, the relevant sources and the people involved immediately make you fall flat on your face? Also this time, the truth is that Khamenei was driven by fear in his Friday prayer sermon. In June 2009, it was the fear that without his approval, the Revolutionary Guards and the militias would not dare to shoot at those masses that caused him to act and stand and preach in spite of his painful prostate. Now, it is above all the fear that the determination, inventiveness and courage of the Egyptian people will inspire the citizens of Iran to regain their courage to populate the streets of Tehran and other places and put Khamenei once and for all in the dustbin of history, alongside Ben Ali and Mubarak.
Because if there is one sensible comparison that can be made, it is between the protesters in Egypt today and the Iranian Green Movement of 2009 – in their democratic motives, peaceful procedure and inventive use of social media. The fire might suddenly flare up again in the streets of Tehran, inspired by the struggle for democracy in Egypt.
The head of Iran's judiciary, Ayatollah Sadegh Larijani, says the Iranian opposition leaders have not been arrested despite their alleged seditous aims, in order to avoid turning them into "saints."
Iranian hardliners have often accused the judiciary of failing to adequately confront the opposition and others who support the election protests, which they refer to as "sedition."
"It is unfair to say that the judiciary has been indulging the seditionists," Ayatollah Larijani was quoted as saying by Iranian media. "We have processed more than 1,000 files, and several people linked to the seditious movement have been sentenced and are currently serving their prison terms."
Iranian authorities refer to the mass protests against the alleged fraudulous 2009 presidential elections as "sedition." Mehdi Karroubi and Mir-Hossein Mousavi, who ran against Mahmoud Ahmadinejad in the elections and have disputed the outcome, have been branded "leaders of the sedition" by the Islamic Republic establishment.
"In terms of the sedition leaders, it is essential to focus on the interests of the regime," Iran's judicial chief said. "Furthermore, the decision regarding this matter does not rest with me. The Vali Faqih (Supreme Leader Ayatollah Khamenei) determines the interests of the regime, so this is an issue that is beyond the authority of the judiciary."
Ayatollah Larijiani said he agrees with the government's restraint in dealing with the opposition leaders, "because if we had confronted the leaders of the sedition, they would have been turned into saints."
Larijani insisted once again that Mousavi and Karroubi were telling "a big lie" then they alleged fraud in the presidential elections. He rejected the possibility that Mousavi might have been the actual winner.
source: Radio Zamaneh
دادستان کل ایران درخواست مخالفان برای صدور مجوز راهپیمایی حمایت از تظاهرات ضد دولتی در منطقه را مردود دانسته، و همچنین گزارش محاکمه دادستان سابق تهران را تکذیب کرده است.
به گزارش بیبیسی، روز چهارشنبه ۲۰ بهمن (۹ فوریه)، غلامحسین محسنی اژه ای، دادستان کل و سخنگوی قوه قضاییه، در واکنش به درخواست رهبران مخالف برای دریافت مجوز راهپیمایی در حمایت از جنبش اعتراضی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، گفت که آنان برای این منظور می توانند در راهپیمایی های روز 22 بهمن شرکت کنند.
میرحسین موسوی و مهدی کروبی، از رهبران مخالف دولت، خواستار صدور مجوز راهپیمایی هواداران این جنبش در روز 25 بهمن در حمایت از جنبش ضد استبدادی در کشورهای منطقه، از جمله مصر و تونس شده اند.
آقای اژه ای ضمن توصیه به رهبران مخالف برای شرکت در تظاهراتی که نهادهای حکومتی به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب ایران سازماندهی کرده اند، گفت: “تعیین یک روز دیگر، به این معنی است که این افراد خود را از صف مردم جدا کرده اند و همین امر موجب جدایی و تفرقه است”.
از زمان اعلام نتایج بحث برانگیز انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری در ایران، معترضان به نتیجه این انتخابات خواستار صدور مجوز تجمع و تظاهرات بوده اند.
درخواست آقایان موسوی و کروبی برای صدور مجوز برگزاری راهپیمایی حمایت از مردم منطقه به منزله اقدامی از سوی آنان برای نمایش گستردگی مخالفت با دولت در میان مردم تعبیر شده است.
آقای اژه ای این درخواست را یک “اقدام سیاسی” خواند و گفت: “مردم ایران هوشیارند و اگر لازم باشد، پاسخ آن را می دهند”.
حکومت ایران همواره تعداد مخالفان را ناچیز و رهبران جنبش سبز را فاقد محبوبیت در میان مردم معرفی کرده اما به درخواست های مکرر آنان برای صدور مجوز تجمع و راهپیمایی پاسخ مثبت نداده است.
دادستان کل ایران همچنین گزارش های مربوط به احتمال برگزاری محاکمه سعید مرتضوی، دادستان پیشین تهران را به عنوان “متهم اصلی شکنجه و قتل در بازداشتگاه کهریزک” تکذیب کرد و گفت: “متهم اصلی این پرونده هنوز مشخص نیست.”
اوایل این هفته، خبرنامه دانشجویان ایران به نقل از عبدالحسین روح الامینی، پدر یکی از قربانیان کهریزک، گزارش کرد که دو تن از عاملان ماجرای کهریزک اعدام شده اند و “س.م.” متهم اصلی این ماجرا نیز به زودی محاکمه خواهد شد هرچند آقای روح الامینی بعدا این خبر را تکذیب کرد.
سخنگوی قوه قضاییه در مورد محاکمه سعید مرتضوی گفت: “پرونده این فرد در دادسرای ویژه کارکنان دولت در حال رسیدگی است و هنوز منتهی به صدور کیفرخواست نشده است.”
آقای روح الامینی، از مقامات مورد اعتماد حکومت ایران است که در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری از محسن رضایی، نامزد محافظه کار این انتخابات حمایت می کرد.
او پیشتر گفته بود: “انتظار می رفت دولت به احترام خون کشته شدگان جنایت کهریزک، از دادن پست به مرتضوی خودداری کند.”
سعید مرتضوی پس از برکناری از سمت دادستانی تهران، به سمت معاون دادستانی کل کشور و همچنین رئیس ستاد مبارزه با مواد مخدر وابسته به ریاست جمهوری منصوب شد، اما در مردادماه سال جاری، دادگاه انتظامی قضات آقای مرتضوی را همراه با دو مقام دیگر قوه قضاییه از سمت های قضایی معلق کرد.
عبدالحسین روح الامینی پدر محسن روح الامینی است که در جریان تظاهرات اعتراضی علیه نتیجه انتخابات بحث برانگیز دهمین دوره ریاست جمهوری بازداشت شدند و در بازداشتگاه کهریزک جان دادند و قتل آنان در اثر شکنجه و بدرفتاری در این محل، مورد قبول دستگاه های قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی قرار گرفت.
مقامات حکومتی کشته شدن محسن روح الامینی، محمد کامرانی و امیر جوادی فر را در زمان بازداشت در کهریزک قبول کرده اند، اما مخالفان حکومت شمار قربانیان کهریزک را بیش از این دانسته و همچنین خواستار رسیدگی به گزارش هایی در مورد شکنجه جسمی و روحی و تجاوز به بازداشت شدگان شده اند.
پس از انتشار گسترده حوادث بازداشتگاه کهریزک و انتقاد آیت الله خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی، از “غیر استاندارد بودن” شرایط آن، این بازداشتگاه تعطیل شد و تعدادی از افراد مرتبط با اداره این زندان، که ظاهرا اکثر آنان از ماموران نیروی انتظامی بودند، بازداشت شدند.
ماه گذشته، برخی منابع گزارش کردند که دادگاه نظامی، چند تن از ماموران نیروی انتظامی را در ارتباط با حوادث کهریزک به دوره های مختلف حبس و پرداخت جریمه، و دو درجه دار این نیرو را به قصاص نفس محکوم کرده، اما اقدامی برای احضار سعید مرتضوی، صورت نگرفته است.
براساس این گزارش ها، خانواده های جوادی فر، کامرانی و روح الامینی، با گذشت از قصاص این دو درجه دار، خواستار رسیدگی به پرونده “آمران اصلی” این حوادث شدند.
مهدی کروبی، یکی از رهبران مخالفان دولت در ایران گفته است، درخواست برای صدور مجوز یک راهپیمایی در حمایت از جنبش مردم تونس و مصر آزمونی برای حکومت جمهوری اسلامی است و در صورت صدور مجوز تظاهرات بزرگی در تهران برگزار میشود که نشان دهنده «پویایی جنبش سبز» است.
به گزارش رادیو فردا، مهدی کروبی از رهبران مخالفان دولت جمهوری اسلامی، روز سهشنبه در گفت و گو با روزنامه نیویورک تایمز با اشاره به درخواست مجوز برای راهپیمایی حمایت از مردم تونس و مصر گفته است: «دوشنبه آینده روز سرنوشتسازی برای جنبش سبز است، اگر دولت مجوز راهپیمایی بدهد شاهد تظاهرات بزرگی خواهیم بود که نشان دهنده پویایی جنبش است.»
وی همچنین با اشاره به موضع اعلام شده از سوی رهبران جمهوری اسلامی درباره اعتراضها در کشورهای عربی اظهار داشته است: «راهپیمایی تدارک دیده شده آزمون بزرگی است، پیش روی دولت و همچنین مخالفان آن.»
آقای کروبی افزوده است: «از آنجایی که حکومت در حال القای آن است که قیام مردم منطقه بیداری اسلامی است، مخالفت کردن آنها با درخواست مجوز نشانگر این خواهد بود که حمایت جمهوری اسلامی از اعتراضات اعراب دروغی بیش نیست.»
مهدی کروبی و میرحسین موسوی، دو تن از رهبران مخالفان دولت در ایران روز یکشنبه در نامهای به وزارت کشور با استناد به اصل ۲۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی خواستار صدور مجوز برای یک راهپیمایی در حمایت از جنبش مردم تونس و مصر در روز دوشنبه ۲۵ بهمن ماه در تهران شدهاند.
مقامهای جمهوری اسلامی هنوز رسماً در باره این راهپیمایی که قرار است از ساعت سه بعد از ظهر و از میدان امام حسین تا میدان آزادی تهران برگزار شود، موضعگیری نکردهاند، اما روز چهارشنبه غلامحسین محسنیاژهای، دادستان کل کشور درخواست صدور مجوز از سوی رهبران مخالفان را تلاشی برای «ایجاد تفرقه» توصیف کرده است.
گفتنی است، هر چند بر اساس اصل ۲۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی، «تشکیل اجتماعات و راهپیماییها، بدون حمل سلاح، به شرط آنکه مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است»، اما مقامهای جمهوری اسلامی هیچگاه به معترضان به نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته رسماًاجازه برگزاری راهپیمایی نداده و گردهماییهای مسالمتآمیز آنها را نیز با توسل به خشونت به شدت سرکوب کردهاند.
در این میان درخواست میرحسین موسوی و مهدی کروبی برای صدور مجوزی برای یک راهپیمایی دیگر در روز ۲۵ بهمن ماه با استقبال گسترده مخالفان در اینترنت روبرو شده و جبهه مشارکت ایران، به عنوان عمدهترین حزب اصلاحطلب در ایران نیز از آن حمایت کرده است.
مهدی کروبی در بخش دیگری از گفت و گوی اینترنتی خود با روزنامه نیویورکتایمز با اعلام این که تقریباً در حصر خانگی به سر میبرد، اظهار داشته است: «سه دستگاه خودرو ماموران امنیتی اکثر روزها در بیرون منزل وی کشیک میدهند و جلوی ملاقات مردم با وی را سلب میکنند.»
سفیر جمهوری اسلامی در نیجریه، چهارشنبه (۲۰ بهمن) تایید کرد مقصد نهایی سلاحهای ارسالی ایران که آبان ماه در این کشور کشف و ضبط شده گامبیا بوده است. گامبیا با برملا شدن این ماجرا روابط خود را با تهران قطع کرد.
به گزارش دویچهوله، اوایل آبانماه سال جاری خورشیدی ماموران گمرک نیجریه در بندر لاگوس موفق به کشف ۱۳ کانتینر حاوی سلاحهایی شدند که از ایران و تحت پوشش مصالح ساختمانی ارسال شده بود. این ماجرا سرآغاز تنشی میان جمهوری اسلامی و برخی از کشورهای افریقایی شد که به تیرگی روابط نیجریه با تهران و قطع روابط دیپلماتیک گامبیا با ایران انجامید.
بر اساس یافتههای ماموران گمرک نیجریه کانتینرهای حاوی راکت، خمپاره، نارنجک و دیگر تجهیزات نظامی توسط یک ایرانی و از بندرعباس ارسال شده بود. یک شرکت کشتیرانی فرانسوی که جا به جایی این محموله را برعهده داشته میگوید قربانی “بارنامهی تلقبی” شده است. یکی از سخنگویان شرکت فرانسوی گفته است طرف ایرانی این کانتینرها را در بندرعباس به عنوان مصالح ساختمانی مهر و موم کرده بود.
خبرگزاری ایسنا ۱۳ آبان ۸۹ به نقل از روزنامهی دیلی نیوز نوشت، سفارت ایران در نیجریه با انتشار بیانیهای از روشن کردن جزییات این ماجرا امتناع کرده و نوشته است «هر گونه حرف غیرضروری بر ابهامات موجود خواهد افزود.» بنابر این گزارش حسین عبداللهی سفیر ایران در نیجریه ادعا کرد «هیچ شواهد مشخصی وجود ندارد که ارتباط کشور من با این محموله را به اثبات برساند.»
برخلاف ادعای سفیر جمهوری اسلامی، تحقیقات پلیس نیجریه مشخص کرد تهران در ارسال مخفیانهی اسلحه و مهماتی که در لاگوس کشف شد مستقیما دست داشته است. یکی از معاونان وزارت خارجه نیجریه همان زمان تاکید کرد تحقیقات اولیه ارسال مهمات از ایران را “به طور قطع” مشخص کرده است. بر همین اساس سفیر جمهوری اسلامی نیز به برای ادای پارهای توضیحات به این وزارتخانه فراخوانده شد.
خبرگزاری رویترز ۲۱ آبانماه از قول یک دیپلمات نیجریهای گزارش داد دو ایرانی مظنون به دست داشتن در ارسال مهمات در سفارت جمهوری اسلامی به سر میبرند و وزیر خارجهی وقت منوچهر متکی برای گرفتن اجازهی خروج آنها به نیجریه سفر کرده است. به گفتهی یکی او معاونان وزارت خارجه نیجریه دستکم یکی از متهمان این پرونده که در سفارت پناه گرفته بود مصونیت دیپلماتیک داشته است.
مقامهای نیجریه در ارتباط با پرونده ارسال اسلحهی غیرمجاز به این کشور از بازداشت فردی به نام عظیم آقاجانی که ظاهرا عضو سپاه پاسداران است خبر دادهاند. آقاجانی که با وثیقهی ۱۳۰ هزار دلاری موقتا آزاده شده، هفتهی گذشته در دادگاهی در لاگوس اتهامهای وارد شده به خود را رد کرده است.
در جریان رسیدگی به این پرونده مقصد نهایی سلاحهای ارسالی از بندرعباس کشور گامبیا عنوان شده است. منوچهر متکی بدون نام بردن از گامبیا اعلام کرده بود مقصد سلاحهای کشف شده در لاگوس “یکی از کشورهای آفریقایی” بوده است. دولت گامبیا به دنبال روشن شدن جزییات بیشتر این پرونده، اول آذر ماه روابط خود را با جمهوری اسلامی قطع کرد و خبر داد تمام پروژههای مشترک میان دو کشور لغو شده است.
اکنون حسین عبدالهی رسما ارسال اسلحه به گامبیا را تایید کرده و مدعی شده این سومین بخش از محمولهای بوده که با توافق طرفین از سه سال پیش به این کشور ارسال شده است. خبرگزاری ایسنا روز چهارشنبه (۲۰ بهمن) به نقل از خبرگزاری فرانسه گزارش داد سفیر جمهوری اسلامی بدون اشاره به احضار خود توسط مقامات نیجریه گفت پس از توقیف محمولهی یاد شده با مقامات این کشور دیدار کرده است.
به گزارش ایسنا عبداللهی گفته است به مقامهای دولت نیجریه به طور رسمی اطلاع داده که مقصد نهایی این محموله گامبیا بوده است. بنابر این گزارش سفیر جمهوری اسلامی در پاسخ به این پرسش که چرا تسلیحات در پوشش مصالح ساختمانی ارسال شده اظهار بیاطلاعی کرد و مسئول این اقدام را یک شرکت خصوصی حمل و نقل دانست.
سفیر جمهوری اسلامی در نیجریه در بخش دیگری از اظهارات خود به دلایل تیره شدن روابط این کشور با گامبیا اشاره میکند. او مدعی است تصمیم گامبیا برای قطع تمام روابط خود با تهران به دلیل ناراحتی این کشور از فاش شدن توافقهای محرمانهاش با یاران برای نیجریه بوده است.
محمود احمدینژاد در چند سال اخیر گسترش رابطه با کشورهای افریقایی را به عنوان یکی از جهتگیریهای اصلی سیاستخارجی دولت معرفی کرده است. به باور تحلیلگران ایران با وعدهی کمک و سرمایهگذاری در کشورهای آفریقایی امیدوار بود متحدانی برای خود پیدا کند. حوادثی مانند کشف تسلیحات غیرمجاز در نیجریه، شایعاتی در مورد حمایت تهران از شورشیان برخی کشورهای این منطقه و عدم تحقق بسیاری از وعدههای اقتصادی روابط جمهوری اسلامی با کشورهای آفریقایی را دستخوش بحران کرده است.
منابع خبری حدود سه ماه پیش گزارش دادند ظاهرا ۲۲ کشور آفریقایی به علت برآورده نشدن اغلب وعدههای دولت احمدینژاد در صدد تجدید نظر در روابط خود با تهران هستند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر